ایزوتسو اواخر عمر خود مصاحبه‌ای با ریوتارو شیبا ـ رمان‌نویس مشهور ژاپنی ـ دارد که در فیلم شرقی بخشهایی از آن نمایش داده شده است. من این بخش از مصاحبه را نه در فیلم شرقی که در کتابی که درباره شمس الدین محمد آملی به نام (علامه) نگاشتم آورده ام
در آن مصاحبه به یک چیز خیلی مهم در تاریخ ایران اشاره می‌کند و می‌گوید: («برخورد امپراتوری مغول با امپراتوری اسلامی، واقعاً رویدادی بزرگ در تاریخ جهان است. آن چه که من به آن اسلام می‌گویم، واقعاً چیزی جز علاقه به فلسفه اسلامی نیست. از دوران مغول است که سرشت فلسفه اسلامی کاملاً تغییر کرد. چرا این تغییر صورت گرفت؟ من خیلی نمی‌دانم. اما پیش از دوران مغول، دورانی که عصر زرین اسلامی خوانده می‌شود، فلسفه اسلامی عیناً عربی‌شدة ساختار فلسفه یونان بود. از این‌رو، از دوران مغول به بعد بود که این فلسفه کاملاً تغییر کرد و حقیقتاً «فلسفه اسلامی» پدیدار شد. چنان‌که می‌دانید از ابتدا در اسلام شخص‌گرائی نسبتاً خوبی به خودی خود وجود داشته است، [اسلام] دین خدای «حی» است. از دوره مغول به بعد، اندیشه به «حقیقت محض» به مثابه ایده «شین نیو» آغاز به کار کرد. چگونه تهاجم مغول چنین چیزی را پدید آورد؟ نمی‌دانم. نمی‌دانم شاید ارتباط با شمنیزم یا چیز دیگری موجب این تحول متافیزیکی شده باشد. به هر حال تا آن جایی که در حیطه تخصص من است، سقوط بغداد توسط مغولان حادثه‌ای فوق‌العاده جالب توجه است) (گفت‌وگوی ریوتارو شیبا با توشیهیکو ایزوتسو؛ترجمه بهمن ذکی‌پور)
فرهنگ و تمدن ایرانی تا پیش از حمله چنگیز دچار یک تصلب در همه ابعاد تمدنی و حتی سیاسی خود شده بود‌؛اما با حمله چنگیز علی رغم کشتار وسیع و نابودی بسیاری از شهرها و مظاهر تمدنی، ایران دارای نوعی شکفتگی و مزایایی مجدد در تمدن خود شد و در عرصه‌های مختلف، پس دوره سخت متصلب و متعصب عصر سلجوقی، به دلایل مختلف در دوره ایلخانیان ایران کم‌کم وارد یک دوره روا داری به ویژه مذهبی شد. شباهت زیادی میان چنگیز و ترامپ وجود دارد. ترامپ شاید ناخواسته و با حماقتی که در جنگ علیه ایران مرتکب شد هدیه‌ای به ایران و ایرانی‌ها داد که کس دیگری نمی توانست به ایران بدهد. یکی از پیامدهای این جنگ به نظرم در دوره پساجنگ باید نوعی گشایش در بسیاری از امور و از همه مهمتر رهایی از برخی تصلب‌‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی باشد و به نطرم این اتفاق به صورت تدریجی در حال روی دادن است و جای امیدواری است که روندش باسرعت بیشتر و به لحاظ کیفی بهتر باشد