در سوی دیگر، سانتیاگو با وجود همه‌ی محدودیت‌هایی که طبیعت و فرسودگی جسمی بر او تحمیل می‌کنند، هنوز اختیار شیوه‌ی مواجهه با سرنوشت خود را در دست دارد. او می‌داند که ممکن است حاصل تلاشش از میان برود، اما همین آگاهی مانع تلاش او نمی‌شود. هنگامی که ماهی بزرگ را به دام می‌اندازد، مبارزه برای او تنها رسیدن به یک دستاورد مادی نیست؛ بلکه فرصتی‌ست برای اثبات توانایی و حفظ کرامت انسانی در برابر طبیعتی که به خواست انسان اعتنایی ندارد. ازاین‌رو، حتا هنگامی که کوسه‌ها حاصل روزها تلاش او را از میان می‌برند، نمی‌توان گفت که مبارزه‌ی او بی‌معنا شده است. ارزش ایستادگی سانتیاگو در این است که شکست نتیجه، لزومن به معنای شکست انسان نیست.
در مورد خسروخان، اما مقاومت طولانی در کوهستان سرانجام به فروپاشی اردوها، دستگیری و مرگ او انجامید و امکان بازگشت به زندگی پیشین از میان رفت. به همین دلیل، شباهت سانتیاگو و خسروخان پیش از آنکه به شرایط بیرونی زندگی آنان وابسته باشد، در شیوه‌ی مواجهه‌شان با رنج و موقعیت‌های گریزناپذیر شکل می‌گیرد. یکی در برابر طبیعتی بی‌اعتنا به خواست انسان می‌ایستد و دیگری در برابر شرایطی دشوار که امکان انتخاب‌های او را به‌تدریج محدود می‌کند. سانتیاگو برای حفظ خویشتن می‌جنگد و خسروخان، افزون بر خویشتن، بار سرنوشت ایل و همراهانش را نیز با خود حمل می‌کند. قهرمانی سانتیاگو نیز تنها به نتیجه‌ی مبارزه وابسته نیست؛ حتی اگر فرسودگی جسمی و روانی باعث مرگ او در مسیر بازگشت به ساحل می‌شد، باز هم به علت ایستادگی در برابر سختی‌های طبیعت و دریا، یک قهرمان بود. تفاوت آنجاست که در روایت سانتیاگو، سرانجام پس از تحمل دشواری‌های فراوان دوباره به زندگی برمی‌گردد؛ حال آنکه خسروخان به نقطه‌ای می‌رسد که هیچ امکان بازگشتی وجود ندارد.
خسروخان در متن یک بحران تاریخی، در تنگنایی سیاسی و وجودی گرفتار می‌شود؛ تنگنایی که امکان بازگشت او به نظم پیشین و حل‌وفصل سرنوشتش را در چارچوب تاریخ از میان می‌برد. هنگامی که تاریخ دیگر نتوانست برای او افق رهایی یا معنایی فراهم کند، به اسطوره گذر می‌کند. شاید اگر خسروخان به مرگ طبیعی از میان می‌رفت، آن فرایندی که او را از تاریخ به اسطوره منتقل کرد، هرگز طی نمی‌شد.
به‌کارگیری مفهوم «هومو ساکر» در بررسی سرنوشت تأمین‌گرفتگانی مانند مهدی سرخی و بهمن قشقایی  به ما می‌آموزد که رهاکردن مبارزه و پناه‌آوردن به دامن قانون، لزومن راهی به سوی امنیت و رهایی نمی‌گشاید. خسروخان نیز اگر چنین می‌کرد، سرنوشتی متفاوت از این افراد نداشت.


@chaghdash_q