مركز پژوهش‌هاى ايرانى و اسلامى (مركز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى)؛ مؤسسه‌ای غیردولتی، مردم‌نهاد (وقف عام) و سازمانی علمى-پژوهشى است كه با هدف تأليف و تدوين كتب مرجع به ویژه در زمینهٔ مطالعات ایرانی و اسلامی در اسفندماه ١٣٦٢ تأسيس شده است.
www.cgie.org.ir
Post #6855
296
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی @cgie_org_ir
مولدِ انسانِ ایرانی
♦️دبا: «ریواس» گیاهی کهن، اسطوره‌ای و ستایششده در باور ایرانیان است. آن‌چه در پی می‌خوانید فرازی از مدخلی دراین‌باره در دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران نوشتۀ پیمان متین است.
🔸«ریواس و عصارۀ آن از جملۀ داروهایی است که در طب قدیم ایران، به آن اشارۀ فراوان شده است. از این منظر، ریواس سرد و خشک است که حرارت را تسکین می‌دهد، تشنگی را می‌برد، قبض می‌آورد و معده را تقویت می‌کند. ریواس را برای کاهش تب، به‌خصوص تبهای ناشی از حصبه، آبله و سرطان سودمند دانسته‌اند. رازی در پیشگیری از بروز آبله و یا کاهش دانه‌های آن پس از بروز، توصیه کرده است که از مواد ترش، نظیر رب ریواس، استفاده شود.
🔹مهم‌ترین وجه ریواس در باورهای مردمی، داستان اسطوره‌ای آفرینش انسان در قالب روایت مشی و مشیانه است که ریشه‌ای بسیار کهن داشته، و در متون پهلوی نیز ثبت شده است. ظاهراً گروهی از اقوام ابتدایی ایران گمان می‌کرده‌اند که از گیاه ریواس پدید آمده‌‌اند و این گیاه توتم قبیلۀ ایشان به شمار می‌آمده است. بعدها، این اسطورۀ کهن در آسیای میانه و نیز در میان ایرانیان عمومیت یافت و به اصلی کلی تبدیل شد.
🔸در وزیدگیهای زادسپرم، می‌خوانیم که ۴۰ سال پس از درگذشت کیومرث، «مشی و مشیانه (مرد و زن نخستین) ریباس‌مانند از زمین برآورده شدند، به یکدیگر پیوسته، هم‌بالا و همانند ... چنان‌که پیدا نبود که کدام نر و کدام ماده [است]».
🔹این گیاه به سبب بومی‌بودن در بسیاری از مناطق ایران، ازجمله استان مرکزی، گروس، بروجرد و چهارمحال و بختیاری، بخشی از نظام تغذیۀ مردم را شکل داده است. خورش ریواس، آش ریواس، قلیۀ ریواس، مسمّن ریواس، و شربت ریواس از معروف‌ترین غذاها و نوشیدنیهایی است که با این گیاه درست می‌شود. نورالله، آشپزباشی عصر صفوی، در شرح طرز تهیۀ قلیۀ ریواس می‌نویسد: «گوشت او بره است و ریواس را کوفته و آب او را گرفته، جوشانیده، کفَش بگیرند و صاف نموده، بعد از نخود و پیاز، ترشی بدهند و چاشنی مع قند می‌باید و ریواس قلم‌قلم نموده، بر رویش بیندازند».
🔸مثلهایی چون «هدیۀ چوپان ریواس است» (در مهاباد)، یا «بر روی کوی ریواس، ریواس قرض می‌کند» و نیز «سوغات یار کوهی یا ریواس وحشی است یا پیاز»، بیانگر کاربرد آن در میان مردم است.»
▫️متن کامل این نوشتار را در صفحات ۶۵٢ تا ۶۵۴ از جلد چهارم دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران و همچنین پیوند آن در تارنمای مرکز بخوانید:
https://www.cgie.org.ir/fa/article/246839/%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B3
@cgie_org_ir
www.cgie.org.ir ریواس | مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی ریواس، گیاهی کهن، اسطوره‎ای و ستایش‎شده در باور ایرانیان. ♦️دبا: «ریواس» گیاهی کهن، اسطوره‌ای و ستایششده در باور ایرانیان است. آن‌چه در پی می‌خوانید فرازی از مدخلی دراین‌باره در دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران نوشتۀ پیمان متین است.
🔸«ریواس و عصارۀ آن از جملۀ داروهایی است که در طب قدیم ایران، به آن اشارۀ فراوان شده است. از این منظر، ریواس سرد و خشک است که حرارت را تسکین می‌دهد، تشنگی را می‌برد، قبض می‌آورد و معده را تقویت می‌کند. ریواس را برای کاهش تب، به‌خصوص تبهای ناشی از حصبه، آبله و سرطان سودمند دانسته‌اند. رازی در پیشگیری از بروز آبله و یا کاهش دانه‌های آن پس از بروز، توصیه کرده است که از مواد ترش، نظیر رب ریواس، استفاده شود.
🔹مهم‌ترین وجه ریواس در باورهای مردمی، داستان اسطوره‌ای آفرینش انسان در قالب روایت مشی و مشیانه است که ریشه‌ای بسیار کهن داشته، و در متون پهلوی نیز ثبت شده است. ظاهراً گروهی از اقوام ابتدایی ایران گمان می‌کرده‌اند که از گیاه ریواس پدید آمده‌‌اند و این گیاه توتم قبیلۀ ایشان به شمار می‌آمده است. بعدها، این اسطورۀ کهن در آسیای میانه و نیز در میان ایرانیان عمومیت یافت و به اصلی کلی تبدیل شد.
🔸در وزیدگیهای زادسپرم، می‌خوانیم که ۴۰ سال پس از درگذشت کیومرث، «مشی و مشیانه (مرد و زن نخستین) ریباس‌مانند از زمین برآورده شدند، به یکدیگر پیوسته، هم‌بالا و همانند ... چنان‌که پیدا نبود که کدام نر و کدام ماده [است]».
🔹این گیاه به سبب بومی‌بودن در بسیاری از مناطق ایران، ازجمله استان مرکزی، گروس، بروجرد و چهارمحال و بختیاری، بخشی از نظام تغذیۀ مردم را شکل داده است. خورش ریواس، آش ریواس، قلیۀ ریواس، مسمّن ریواس، و شربت ریواس از معروف‌ترین غذاها و نوشیدنیهایی است که با این گیاه درست می‌شود. نورالله، آشپزباشی عصر صفوی، در شرح طرز تهیۀ قلیۀ ریواس می‌نویسد: «گوشت او بره است و ریواس را کوفته و آب او را گرفته، جوشانیده، کفَش بگیرند و صاف نموده، بعد از نخود و پیاز، ترشی بدهند و چاشنی مع قند می‌باید و ریواس قلم‌قلم نموده، بر رویش بیندازند».
🔸مثلهایی چون «هدیۀ چوپان ریواس است» (در مهاباد)، یا «بر روی کوی ریواس، ریواس قرض می‌کند» و نیز «سوغات یار کوهی یا ریواس وحشی است یا پیاز»، بیانگر کاربرد آن در میان مردم است.»
▫️متن کامل این نوشتار را در صفحات ۶۵٢ تا ۶۵۴ از جلد چهارم دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران و همچنین پیوند آن در تارنمای مرکز بخوانید:
https://www.cgie.org.ir/fa/article/246839/%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B3
@cgie_org_ir
