❇️ واژگان کهن سیمره:

«تَم»؛ ردپای یک واژهٔ باستانی در آسمان سیمره

✍️ ایرج عیدیان

🟠 در نیا کهن زبان های هند و اروپایی، ریشهٔ بازسازی‌شدهٔ *temH- به معنای «تیره و تاریک بودن» است؛ از مشتقات همین ریشه، صورت بازسازی‌شدهٔ *témHos به معنای «تاریکی» نیز شناخته می‌شود.

🟡 این ریشه را یولیوس پوکورنی در Indogermanisches etymologisches Wörterbuch  وارد کرده است.
پایگاه دانشگاه تگزاس نیز مدخل tem(ə)- «dark» را مستقیماً بر اساس فرهنگ پوکورنی ثبت کرده است.

🟤 این ریشه در شاخهٔ ایرانی نیز بازتاب یافته است؛ از جمله اوستایی təmah- به معنی «تاریکی» و سنسکریت támas- به معنی «تاریکی و ظلمت».
🟣 این ریشه در فارسی میانه (پهلوی) نیز سند مکتوب دارد. در متن پهلوی Wizīdagīhā-ī Zādspram (گزیده‌های زادسپرم) بارها صورت tom در معنای «تاریکی، تیرگی و ظلمت» آمده است؛ برای نمونه:
tom ud tār = «تاریکی و تیرگی»
tom ud tārīgīh = «تاریکی و تیرگی»

🔵 و جالب اینجاست که در لری و لکی، واژهٔ تَم در حوزه‌ای بسیار ملموس و زنده از طبیعت باقی مانده است. هنگامی که توده‌ای از ابرهای تیره از دور نزدیک می‌شود و نشانهٔ بارندگی است، گفته می‌شود:
«تَمی هایا»؛ یعنی توده هوای تیره و باران زا در حال نزدیک شدن است.
در این کاربرد، «تَم» دیگر صرفاً «تاریکی» نیست؛ بلکه تیرگی و گرفتگی آسمان، تودهٔ ابر و هوای باران‌زا را توصیف می‌کند.

🟢 بنابراین می‌توان گفت واژه‌ای که در لایه‌های بسیار کهن زبان‌های هندواروپایی مفهوم تاریکی را بیان می‌کرد، در زبان های لری و لکیِ منطقهٔ سیمره در پیوند با آسمان گرفته، ابرهای تیره و نزدیک شدن باران به زندگی خود ادامه داده است.
🔴 این نمونه نشان می‌دهد که یک واژه در گذر هزاران سال الزاماً از میان نمی‌رود؛ گاه تنها حوزهٔ کاربردش تغییر می‌کند و معنای کهنِ «تاریکی و تیرگی» در تجربه‌ای بومی و اقلیمی، مانند «تَمِ باران»، زنده می‌ماند.

لینک پیوستن به گروه👇


https://t.me/+948R4ZKDIaA4ODY00
✍ @CEYMARIAN
┈••✾•🌿🌺🌿•✾