هر معامله‌ای دو بخش اصلی دارد: پرداخت پول و تحویل کالا.

اینکه پول و کالا چه زمانی جابه‌جا شوند، نوع معامله را مشخص می‌کند.

۱. معامله نقدی

کالا را می‌فروشید، همان لحظه پولش را دریافت می‌کنید و کالا را تحویل می‌دهید.

مثلاً فروشگاهی از یک عمده‌فروش ۱۰۰ بسته مواد غذایی می‌خرد، مبلغ را همان لحظه پرداخت می‌کند و کالا را تحویل می‌گیرد.

۲. معامله نسیه

کالا را امروز تحویل می‌دهید، اما پولش را در آینده، یکجا یا در چند قسط دریافت می‌کنید.

مثلاً یک قطعه‌ساز، هزار قطعه خودرو به خودروساز تحویل می‌دهد، اما طبق قرارداد قرار است پول آن را ۹۰ روز بعد دریافت کند.

حالا قطعه‌ساز برای پرداخت حقوق کارکنان و خرید مواد اولیه سفارش بعدی به پول نیاز دارد.

اینجا ابزارهایی مانند تأمین مالی مطالبات، فکتورینگ و اوراق گام می‌توانند به کار بیایند.

۳. معامله سلف

پول کالا را امروز دریافت می‌کنید، اما متعهد می‌شوید کالا را در آینده تحویل دهید.

یک نمونه واقعی: شرکت فولاد خوزستان در اسفند ۱۴۰۴ با انتشار اوراق سلف موازی استاندارد شمش فولادی، ۳ هزار میلیارد تومان برای تأمین بخشی از سرمایه در گردش خود جذب کرد.

یعنی از ظرفیت فروش محصولات آینده برای تأمین نقدینگی امروز استفاده کرد.

۴. معامله آتی

امروز برای خرید یا فروش کالایی در آینده قرارداد می‌بندید. قیمت و مشخصات قرارداد از حالا تعیین می‌شوند، اما تحویل یا تسویه طبق شرایط قرارداد در آینده انجام می‌شود.

مثلاً در بورس کالای ایران، قراردادهای آتی زعفران نگین معامله می‌شوند.

دارنده زعفران می‌تواند با اتخاذ موقعیت فروش آتی، ریسک کاهش قیمت محصول خود را مدیریت کند. خریدار تجاری هم می‌تواند از موقعیت خرید برای مدیریت ریسک افزایش قیمت استفاده کند.

در این معاملات، طرفین طبق مقررات وجه تضمین می‌گذارند و تسویه به سازوکار بازار آتی وابسته است.

---

اما مسئله فقط نوع معامله نیست.

در هر کدام از این معاملات، ممکن است یکی از طرفین با مشکلی مواجه شود:

- خریدار کالا را نیاز دارد، اما فعلاً نقدینگی کافی ندارد.
- فروشنده کالا را تحویل داده، اما هنوز پولش را دریافت نکرده است.
- تولیدکننده برای ساخت کالایی که قرار است در آینده تحویل دهد، به سرمایه در گردش نیاز دارد.
- خریدار و فروشنده درباره تغییر قیمت‌ها یا انجام تعهدات آینده نگران‌اند.

اینجاست که ابزارهای مالی وارد می‌شوند.

ابزارهایی مانند تأمین مالی معاملات، تأمین مالی زنجیره تأمین، اوراق گام، اوراق سلف، برات الکترونیکی سپامی، تسهیلات تدریجی، اختیار معامله و سایر ابزارهای مشتقه.

البته کارکرد همه آن‌ها یکسان نیست.

بعضی نقدینگی فراهم می‌کنند، بعضی امکان خرید اعتباری می‌دهند، بعضی مدیریت تعهدات پرداخت را تسهیل می‌کنند و بعضی برای پوشش ریسک طراحی شده‌اند.

بنابراین، پیش از انتخاب ابزار مالی، باید بفهمیم معامله دقیقاً کجا گیر کرده است.

در پرداخت پول؟ در تأمین سرمایه در گردش؟ در زمان تسویه؟ یا در ریسک انجام تعهدات؟

وقتی گره معامله را درست بشناسیم، می‌توانیم ابزار مالی متناسب با آن را انتخاب کنیم.

تأمین مالی فقط پیدا کردن پول نیست؛ طراحی جریان پول و تعهدات، متناسب با جریان واقعی کسب‌وکار است.