🔺آیا چند حادثه پراکنده در حال تبدیل شدن به یک روایت واحد علیه ایران‌اند؟

گاهی اوقات آنچه مسیر یک بحران را تغییر می‌دهد، خودِ یک حادثه نیست؛ معنایی است که پس از حادثه به آن داده می‌شود.

در فاصله‌ای کوتاه، دو رخداد امنیتی در منطقه و بریتانیا توجه‌ها را به خود جلب کرده است. حادثه پرواز فلای‌دوبی در مسیر دبی به تل‌آویو و ماجرای امنیتی اطراف پایگاه RAF Fairford در بریتانیا. هم‌زمان، اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، اعلام کرده است که نشانه‌های قوی از نقش ایران در حادثه Fairford وجود دارد.

در حادثه فلای‌دوبی، کمک‌خلبان به خلبان حمله کرد و هواپیما در مدت کوتاهی حدود ۱۴ هزار پا ارتفاع از دست داد. مسافران و خدمه توانستند کنترل اوضاع را به دست بگیرند و هواپیما در عربستان سعودی فرود اضطراری کرد. مقام‌های اسرائیلی این حادثه را تلاشی برای ربودن یا ساقط کردن هواپیما توصیف کردند، اما انگیزه مهاجم همچنان در دست بررسی است و شرکت فلای‌دوبی نیز درباره گمانه‌زنی زودهنگام هشدار داده است.

در Fairford وضعیت از منظر سیاسی حساس‌تر است. این پایگاه محل فعالیت بمب‌افکن‌های آمریکایی است و در چارچوب جنگ جاری علیه ایران اهمیت نظامی دارد. پنج نفر در نزدیکی پایگاه بازداشت شدند، اما پلیس ضدتروریسم بریتانیا اعلام کرده است که در خودروهای آنان مواد منفجره پیدا نشده و تنها مقداری سوخت کشف شده است و تحقیقات همچنان ادامه دارد.

با این حال، نقطه مهم زمانی شکل می‌گیرد که یک حادثه از سطح یک پرونده امنیتی داخلی به سطح یک روایت ژئوپلیتیکی منتقل می‌شود.

برنهام اکنون می‌گوید نشانه‌های قوی وجود دارد که ایران در حادثه Fairford نقش داشته است. ایران این اتهام را رد کرده است. بنابراین هنوز میان وجود یک حادثه» وجود شواهد درباره دخالت ایران و اثبات مسئولیت ایران فاصله وجود دارد.

اما سیاست امنیتی فقط بر پایه اثبات قضایی رخدادها پیش نمی‌رود بلکه بر پایه روایت‌هایی نیز شکل می‌گیرد که به رخدادهای مختلف معنا می‌دهند.

این همان نقطه‌ای است که یک سناریوی قابل بررسی شکل می‌گیرد.

اگر حادثه‌ای در یک هواپیمای عازم اسرائیل به عنوان تهدید علیه امنیت اسرائیل فهمیده شود، حادثه‌ای در نزدیکی یک پایگاه آمریکایی به عنوان عملیات احتمالی مرتبط با ایران تفسیر شود و مقام‌های سیاسی این رخدادها را در چارچوب گسترده‌تری از تهدید ایران قرار دهند، حوادثی که در ابتدا مستقل از یکدیگر به نظر می‌رسند، می‌توانند در افکار عمومی و محاسبات سیاسی به اجزای یک تصویر واحد تبدیل شوند.

این الزاماً به معنای آن نیست که کسی این حوادث را طراحی کرده یا از ابتدا برای ساختن یک روایت واحد برنامه‌ریزی شده‌اند.

بحث مهم‌تر، فرآیند معنابخشی پس از وقوع حوادث است.

یک حادثه امنیتی می‌تواند صرفاً یک پرونده جنایی باقی بماند یا می‌تواند به عنوان نشانه‌ای از یک تهدید فرامرزی معرفی شود. حادثه دوم می‌تواند به عنوان یک رخداد محلی بررسی شود یا در چارچوب جنگ و رقابت دولت‌ها تفسیر شود. هنگامی که چند حادثه در یک چارچوب مشترک قرار می‌گیرند، هزینه سیاسی بی‌تفاوت ماندن نسبت به آن تهدید نیز ممکن است افزایش پیدا کند.

در چنین شرایطی، مفهوم مشروعیت اهمیت پیدا می‌کند.

ائتلاف‌های نظامی معمولاً تنها با توانایی نظامی ساخته نمی‌شوند. برای شکل‌گیری یک ائتلاف گسترده، باید تهدیدی تعریف شود که اعضای بالقوه ائتلاف بتوانند آن را به عنوان مسئله‌ای مشترک شناسایی کنند. سپس مجموعه‌ای از حوادث، اطلاعات، اظهارات مقام‌ها و پوشش رسانه‌ای می‌تواند در خدمت ایجاد یک چارچوب مشترک قرار گیرد. این دیگر صرفاً اختلاف میان دو دولت نیست بلکه مسئله‌ای است که امنیت چند کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

اگر چنین فرآیندی درباره ایران در حال شکل‌گیری باشد، هدف نهایی الزاماً حمله نظامی نیست. ممکن است هدف، افزایش فشار دیپلماتیک، تقویت همکاری اطلاعاتی، تشدید حفاظت از پایگاه‌ها، تحریم‌های جدید یا ایجاد بازدارندگی باشد.

اما یک سناریوی دیگر نیز قابل طرح است و آن نیز این است که همین چارچوب امنیتی به تدریج برای ایجاد مشروعیت سیاسی جهت اقدام نظامی گسترده‌تر مورد استفاده قرار گیرد.

این سناریو را نمی‌توان در حال حاضر یک واقعیت اثبات‌شده دانست.

شواهد موجود برای اثبات وجود یک طرح هماهنگ میان بریتانیا، آمریکا، اسرائیل و سایر کشورها برای ساختن چنین مشروعیتی کافی نیست. حتی در پرونده Fairford، تحقیقات هنوز ادامه دارد و کشف نشدن مواد منفجره نشان می‌دهد که بخش مهمی از واقعیت عملیاتی پرونده همچنان روشن نشده است. در حادثه فلای‌دوبی نیز انگیزه مهاجم هنوز مشخص نیست.

اما از منظر تحلیل راهبردی، این سناریو ارزش رصد کردن دارد.

سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که چه اتفاقی رخ داده است بلکه این است که چه معنایی به آن داده می‌شود، چه کسانی این معنا را تولید می‌کنند، چگونه رخدادهای مستقل در یک روایت مشترک قرار می‌گیرند و در نهایت این روایت چه نوع اقدام سیاسی را قابل قبول‌تر می‌کند.

اگر در روزهای آینده شواهد مشخص‌تری درباره ارتباط Fairford با ایران منتشر شود، ارتباط حادثه فلای‌دوبی با یک شبکه سازمان‌یافته اثبات شود، ارزیابی‌های اطلاعاتی مشترک میان آمریکا و بریتانیا منتشر شود و هم‌زمان تلاش دیپلماتیک برای جلب حمایت دولت‌های اروپایی یا منطقه‌ای افزایش یابد، آنگاه می‌توان با اطمینان بیشتری از حرکت یک روایت امنیتی به سمت ائتلاف‌سازی سخن گفت.

فعلاً اما باید میان رخداد، انتساب، روایت و اقدام فاصله بگذاریم.

شاید مهم‌ترین تحول در روزهای آینده وقوع یک حادثه جدید نباشد بلکه تغییر معنایی باشد که به حوادث موجود داده می‌شود.

❤️ کانال تلگرامی #مطالعات_اروپا_و_بریتانیا

╭────────────╮
🌐🆑🌐: @Britishstudies 🇪🇺 🇬🇧
╰────────────╯