عدالت در حکومت علوی یک شعار نبود؛ در نحوه تقسیم بیت‌المال نیز اجرا شد.

۴️⃣ «اما در حکومت امیرالمومنین دزد و فاسد وجود داشت!»
این استدلال از اساس نیازمند تفکیک است.

وجود جرم در جامعه ≠ فساد حکومت.

اگر در قلمرو یک حکومت یک نفر دزدی کند، آیا نتیجه می‌گیریم حکومت دزد است؟

ملاک، سیاست حکومت در برابر فساد است.
اتفاقاً در منابع شیعه، گزارش‌های روشنی درباره برخورد امیرالمومنین علیه‌السلام با دست‌اندازی به بیت‌المال وجود دارد.
از امام صادق علیه‌السلام نقل شده:
««إِنَّ عَلِيًّا أُتِيَ بِرَجُلٍ سَرَقَ مِنْ بَيْتِ الْمَالِ، فَقَالَ: لَا يَقْطَعُ، فَإِنَّ لَهُ فِيهِ نَصِيبًا.»»
📚 الكافي، ج ۷، ص ۲۳۱؛
📚 وسائل الشيعة، ج ۱۸، باب ۲۴ من أبواب حد السرقة، ح ۲.
و در روایت دیگری درباره سرقت از مال عمومی آمده است:
««قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي رَجُلَيْنِ قَدْ سَرَقَا مِنْ مَالِ اللَّهِ...»»
📚 الكافي، ج ۷، ص ۲۶۴، ح ۲۴؛
📚 التهذيب، ج ۱۰، ص ۱۲۵، ح ۱۱۸.
اما از آن مهم‌تر، رفتار حضرت با کارگزاران و صاحبان قدرت است.
در نامه معروف به مالک اشتر، امیرالمومنین علیه‌السلام نظام نظارت بر کارگزاران را تشریح می‌کند و حتی درباره انتخاب کارگزاران می‌فرماید:
««ثُمَّ انْظُرْ فِي أُمُورِ عُمَّالِكَ، فَاسْتَعْمِلْهُمُ اخْتِبَارًا، وَلَا تُوَلِّهِمْ مُحَابَاةً وَأَثَرَةً...»»
یعنی کارگزار را از روی آزمون و شایستگی انتخاب کن، نه بر اساس رابطه و امتیازدهی شخصی.
📚 نهج البلاغة، نامه ۵۳، عهدنامه مالک اشتر.
پس سؤال واقعی این نیست که:

«آیا در حکومت امیرالمومنین علیه السلام انسان خطاکار وجود داشت؟»
سؤال واقعی این است:
«آیا حکومت امیرالمومنین خطا و فساد را تبدیل به امتیاز حکومتی می‌کرد یا با آن برخورد می‌کرد؟»
این دو موضوع زمین تا آسمان تفاوت دارند.

۵️⃣ حکومت علوی؛ حکومت خویشاوندسالاری نبود
یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های حکومت امیرالمومنین علیه‌السلام، عدم امتیازدهی به نزدیکان است.
نمونه مشهور آن، برخورد حضرت با برادرش عقیل است.
عقیل از شدت فقر درخواست بیشتری از بیت‌المال داشت.
امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرماید:
««وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ عَقِيلًا وَقَدْ أَمْلَقَ...»»
و پس از درخواست او، حضرت آهنی گداخته را نزدیک او برد و فرمود:
««أَتَئِنُّ مِنْ حَدِيدَةٍ أَحْمَاهَا إِنْسَانُهَا لِلَعِبِهِ، وَتَجُرُّنِي إِلَى نَارٍ سَجَرَهَا جَبَّارُهَا لِغَضَبِهِ؟»»
📚 نهج البلاغة، خطبه ۲۲۴؛ در برخی چاپ‌ها ج ۲، ص ۲۱۶.
معنای روشنش این است:
نزدیکی خانوادگی، مجوز استفاده شخصی از بیت‌المال نیست.
اگر قرار بود حکومت علوی بر اساس «آقازادگی» اداره شود، نزدیک‌ترین افراد به حضرت باید اولین بهره‌مندان از بیت‌المال می‌بودند.
اما روایت تاریخی دقیقاً خلاف آن را نشان می‌دهد.

۶️⃣ برخورد با دختر امیرالمؤمنین و گردنبند بیت‌المال
ماجرای دیگری نیز در منابع شیعه نقل شده است.
در روایت علی بن ابی رافع، خزانه‌دار بیت‌المال، آمده که یکی از دختران امیرالمؤمنین علیه‌السلام گردنبندی را برای مدت معین به صورت عاریه مضمونه از بیت‌المال گرفته بود.
حضرت وقتی متوجه شد، فرمود:
««مَا كَانَتْ أَوَّلَ هَاشِمِيَّةٍ قَطَعَتْ يَدَهَا فِي سَرِقَةٍ!»»
البته در تحلیل فقهی این روایت، بحث سند و تحقق شرایط حد مطرح است و نباید عبارت را خارج از سیاق فقهی آن معنا کرد.
اما اصل گزارش یک نکته روشن دارد:
خویشاوندی با حاکم، مجوز تصرف شخصی در بیت‌المال نیست.
این گزارش در وسائل الشيعة، ج ۱۸، باب ۲۶ از ابواب حد السرقة، حدیث ۱ آمده و در منابع فقهی نیز بحث شده است.

۷️⃣ آیا حکومت امیرالمومنین فقط «نان گندم و آب» بود؟
خیر!
و اتفاقاً اینجا باید جلوی یک دفاع ضعیف را گرفت.
اگر کسی از حکومت علوی فقط این جمله را نقل کند که:

«مردم نان گندم و آب گوارا می‌خوردند»

اما درباره عدالت، بیت‌المال، امنیت، انتخاب کارگزار، مبارزه با تبعیض و حقوق مردم حرفی نزند، عملاً حکومت علوی را کوچک کرده است.

اصلاً معیار حکومت علوی فقط «نوع غذا» نبود.

امیرالمومنین علیه‌السلام در عهدنامه مالک اشتر، سیاست عمومی حکومت را چنین ترسیم می‌کند:
««وَأَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ، وَالْمَحَبَّةَ لَهُمْ، وَاللُّطْفَ بِهِمْ، وَلَا تَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعًا ضَارِيًا تَغْتَنِمُ أَكْلَهُمْ...»»
و سپس:
««فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَكَ فِي الدِّينِ، وَإِمَّا نَظِيرٌ لَكَ فِي الْخَلْقِ.»»
📚 نهج البلاغة، نامه ۵۳، عهد مالک اشتر.

این یعنی حکومت علوی فقط برنامه اقتصادی نیست؛ یک نظام اخلاقی، حقوقی و سیاسی برای رابطه حاکم و مردم است.

۸️⃣ «پس اگر امیرالمومنین به فقرا غذا می‌داد، یعنی حکومتش پر از فقیر بود؟»

این استدلال هم از نظر منطقی غلط است.

وجود فقیر در یک جامعه، به‌تنهایی اثبات نمی‌کند حکومت علت فقر بوده است.

#حکومت_علوی

@BotShenasi