📚
Farzandlaringizga ijtimoiy ko‘nikmalarni o‘rgating✒️
Muallif: Ummu Musfirah Mubashshirah XotIkkinchi qism(B) Ijtimoiy ko‘nikmalarning ahamiyati nimada?Har bir jamiyat va dinning o‘z madaniyati, qadriyatlari va ijtimoiy tizimi mavjud. Ularni bilish, tushunish va ularning yaxshi tamoyillariga amal qilish har bir insonning mas’uliyatidir. Farzandlarimizni ham ushbu tamoyillar bilan tanishtirishimiz kerak, toki ular nafaqat o‘z jamiyatlarini tushunsinlar, balki unda mas’uliyatli inson sifatida o‘z vazifalarini ham bajara olsinlar.
Dinimiz Islomning o‘ziga nazar soling. U butun maxluqotni Allohning oilasi deb ataydi. Kichiklarga mehr-shafqat, kattalarga hurmat ko‘rsatishni o‘rgatadi, atrof-muhitni asrashga undaydi, hayvonlarga yaxshi munosabatda bo‘lish va ularning huquqlarini e’tiborga olishni ta’lim beradi. Hatto qo‘shnilarning huquqlariga ham hayotimizda alohida o‘rin beradi. Bu ta’limotlarning barchasi aslida bizga boshqalar bilan birga yashash, ularning huquqlarini tushunish va o‘z mas’uliyatimizni ado etish usulini o‘rgatadi.
Farzandlarimizga bu tamoyillarni shunchaki buyruqlar shaklida tanishtirib qo‘yishimiz kerak emas. Balki ularning yoshi va tushunish darajasiga qarab, asta-sekin ularning mazmunini tushuntirishimiz hamda amaliy hayotda ularga rioya qilishga undashimiz kerak. Chunki aynan mana shu tamoyillar ijtimoiy ko‘nikmalarning asosini tashkil etadi.
Islom shariati bizni yomon ishlardan qaytaradi. Ba’zi yomonliklardan qat’iy qaytarilgan va ular uchun jazo belgilangan, ayrimlarida esa ogohlantirish va nasihat qilingan. Yomonliklar va gunohlar borasida ham mukammal bir tizim mavjud: gunohlar katta va kichik gunohlarga ajratilgan, ayrim holatlarda fidya, ayrimlarida kafforat, ayrimlarida esa jazo mavjud. Ammo bu butun tizim ichida bir narsa nihoyatda muhimdir:
tavba eshigi doimo ochiq.Islom shariatiga chuqurroq nazar tashlasak, u shunchaki nima qilish kerak va nima qilmaslik kerakligini ko‘rsatadigan “to‘g‘ri va noto‘g‘ri” ishlar ro‘yxati emasligini ko‘ramiz. Islom inson tabiatini ham tushunadi: inson xato qiladi. Shu sababli xatodan keyin o‘zini tuzatish va ortga qaytish yo‘llari ham belgilangan.
Ayrim gunohlar, albatta, juda og‘ir bo‘lib, shariat ular haqida qattiq ogohlantirish va hukmlarni bayon qilgan. Ammo har bir xato insonning butun shaxsiyatini belgilab qo‘ymaydi. Xatodan keyin ham tavba qilish, xatosini anglash, o‘zini isloh qilish va yana yaxshiroq yo‘lni tanlash imkoniyati mavjud.
Agar Islom shariatining mana shu muvozanatli tizimi haqida o‘ylab ko‘rsak, inson tabiati haqida muhim bir narsani tushunamiz:
inson yaxshi ishlarni ham qiladi, xatolarni ham qiladi. Xato qilish inson tabiatining bir qismidir. Ammo xatosidan saboq olish insonni kuchli qiladi. O‘z xatosini tan olish unga o‘z nafsi bilan yuzlashishni o‘rgatadi. Keyin esa o‘sha xatoni takrorlamaslikka harakat qilish uni isloh sari yetaklaydi.
Bolalar tarbiyasida ham ularga faqat:
“Bu to‘g‘ri, bu esa noto‘g‘ri”, deb o‘rgatish bilan cheklanmasligimiz kerak. Ularga xato sodir bo‘lsa, uni qanday tanib olish, xatosini qanday his qilish, o‘zini qanday tuzatish va keyingi safar qanday qilib yaxshiroq tanlov qilishni ham o‘rgatishimiz lozim.
Bola xato qilganida maqsadimiz faqat uni jazolash yoki uyaltirish bo‘lmasligi kerak. Balki unga nimasi noto‘g‘ri bo‘lganini, buning oqibatlari qanday ekanini va kelajakda buni qanday qilib yaxshiroq bajarish mumkinligini tushunishga yordam berishimiz kerak.
Bola boshqalarni ham hurmat qiladigan, o‘z qadrini ham biladigan; yaxshi muomalani ezgulik deb biladigan va imkon qadar har qanday yomonlikdan saqlanadigan inson bo‘lib ulg‘aysa, xato qilganida esa o‘zini yaxshilashga undaydigan darajada pushaymon bo‘lsa, uning shaxsiyatida muvozanat va mustahkamlik paydo bo‘ladi.
U shunchaki
“odobli bola” bo‘lib qolmaydi, balki
o‘zi, boshqalar va jamiyat bilan muvozanatli munosabat o‘rnata oladigan inson bo‘lib voyaga yetish sari qadam tashlaydi.
Davomi bor…👉 @bola_tarbiyala