بازخوانی ثروت‌های معدنی ایران

✍️پدرام رفیعی، پژوهشگر علوم زمین

زمین‌شناسی، روایت شکل‌گیری موادی است که گاه‌ میلیون‌ها سال در دل زمین شکل گرفته‌ و آرام‌آرام در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

در یک کانسار، هر عنصر بخشی از این روایت است؛ اما ارزش آن همیشه ثابت نمی‌ماند. آنچه زمانی عنصری کم‌اهمیت به شمار می‌آمد، ممکن است با تغییر فناوری و نیازهای بشر، به ماده‌ای راهبردی تبدیل شود.

امروز، با شتاب گرفتن گذار انرژی و گسترش فناوری‌های پیشرفته، نگاه جهان به بسیاری از عناصر موجود در پوسته زمین تغییر کرده است.

شاید از همین‌جا بتوان پرسش مهمی را برای معدن ایران مطرح کرد: در سنگ‌هایی که سال‌هاست می‌شناسیم، چه چیزهایی هنوز برای ما ناشناخته مانده است؟

اقتصاد جهانی وارد دوره‌ای شده است که در آن مواد معدنی، بیش از گذشته با امنیت انرژی، فناوری و حتی قدرت ژئوپلیتیک کشورها گره خورده‌اند.

لیتیوم، عناصر نادر خاکی، گرافیت، کبالت، نیکل و مس، در کنار مجموعه‌ای از عناصر کوچک‌تر اما راهبردی، در ساخت باتری‌ها، شبکه‌های برق، خودروهای برقی، توربین‌های بادی، تجهیزات الکترونیک و صنایع پیشرفته نقش دارند.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش۲۰۲۶ خود پیش‌بینی کرده است که تقاضای جهانی برای مواد معدنی حیاتی تا سال ۲۰۴۰ در سناریوی سیاست‌های اعلام‌شده تقریبا دوبرابر شود؛ در این میان، تقاضا برای لیتیوم بیش از سه‌برابر خواهد شد.

اما شاید مهم‌تر از رشد تقاضا، جغرافیای عرضه باشد. در سال۲۰۲۵، سهم بزرگ‌ترین کشور در تولید پالایش‌شده مواد معدنی انرژی‌محور به‌طور متوسط به حدود ۷۰درصد رسید و برای برخی مواد حتی بالاتر بود.

این یعنی مساله جهان دیگر فقط «دسترسی به ماده معدنی» نیست؛ امنیت زنجیره تامین است. هر اختلال سیاسی، تجاری یا فناورانه در یک حلقه می‌تواند بر کل زنجیره اثر بگذارد.

در چنین شرایطی، کشورهایی که از مزیت زمین‌شناسی برخوردارند، با یک فرصت تاریخی روبه‌رو هستند. ایران یکی از آنهاست.

ایران در بخش مهمی از کمربندهای زمین‌شناسی تتیس قرار گرفته و از تنوع قابل‌توجهی از محیط‌های کانه‌زایی برخوردار است.

سامانه‌های ماگمایی ـ گرمابی، ذخایر پورفیری مس، کانسارهای سرب و روی، آهن، طلا و دیگر ذخایر فلزی، تنها بخشی از این تنوع را تشکیل می‌دهند.

اما اهمیت این تنوع صرفا در حجم ذخایر شناخته‌شده خلاصه نمی‌شود؛ هر سامانه کانه‌زایی می‌تواند اطلاعاتی درباره مجموعه‌ای بسیار بزرگ‌تر از عناصر و فرآیندهای شکل‌دهنده خود در اختیار ما بگذارد.

https://biroonit.ir/fullcontent/Persian/92407

biroonit.ir

https://t.me/birunit

https://ble.ir/biroonit

https://chat.whatsapp.com/BuEWtcpKA525KbdZplyHe8

بیرونیت؛ دیدبانِ اقتصادِ معادن ایران