Биики халандаар

Марина Влади өлбүт

Марина 1938 сыллаахха ыам ыйын 10 күнүгэр Париж аттынааҕы Клиши-ла-Гаренн сэлиэнньэҕэ (коммунаҕа) ыалга төрдүс кыыһынан төрөөбүт. Аҕата — нуучча оператын ырыаһыта Владимир Поляков-Байдаров, Аан дойду бастакы сэриитин кэмигэр Арассыыйаттан көспүт киһи, ийэтэ — нуучча генералын кыыһа, балерина Милица Энвальд, Петроградтан Белградка 1919 сыллаахха тэскилээбит.

Марина Влади киинэ артыыһа, 1963 сыллаахха Канны киинэ бэстибээлин сүрүн бирииһин Көмүс пальма лабаатын ылбыта. Чочуһут (скульптор) быһыытынан эмиэ биллэр.

Бард Высоцкай бүтэһик ойоҕо. Бэйэтэ эмиэ түөртэ эргэ тахса сылдьыбыта.

Влади диэн ааты аҕата өлбүтүн кэннэ, кинини кэриэстээн ылыммыта.
88 саастааҕа.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 24 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🌏 Дойдулар ардыларынааҕы Караванщик күнэ.
🇰🇭 Камбодьа — Конституция күнэ
🇵🇪 Перу — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
🇿🇦 Соҕуруу Африка — (култуураҕа) Нэһилиэстибэ күнэ
🇬🇼 Гвинея-Биссау — Тутулуга суох буолуу күнэ (1973, Португалияттан)
🇳🇨 Саҥа Каледония — Саҥа Каледония күнэ
🇹🇹 Тринидад уонна Тобаго — Өрөспүүбүлүкэ күнэ.

🔹 1852 — Дирижабль бастакы көтүүтэ. Француз Анри Жиффар көппүт.
🔹 1932 — Ииндийэҕэ Махатма Ганди уонна Бабасахиб Амбедкар "тыытыллыбаттар" касталарыгар парламеҥҥа туспа квота көрүллэрин туһунан сөбүлэҥ түһэрсибиттэр.
🔹 1936 — Саха АССР тыатын хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин бастакы быыстапката  аһыллыбыт[1].
🔹 1970 — ССРС «Луна-16» автоматическэй станцията  Ый буорун Сиргэ аҕалбыт. Бу иннинэ Ый  буорун  АХШ  астронавтара «Аполлон-11» уонна «Аполлон-12» миссияларыттан аҕалбыттара.
🔹 2014 — Мангальян диэн  Ииндийэ атын планетаҕа ыытыллыбыт бастакы станцията  Марс  орбитатыгар тиийбит.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1911 — Константин Черненко — 1984-1985 сылларга ССКП КК Генеральнай сэкиритээрэ.
▫️1914 — Андрей Сивцев  — Бүлүүтээҕи педагогика училищетын уонна Саха государственнай университетын  преподавателэ. Бүлүүтээҕи педагогика училищетыгар литературнай куруһуок тэрийэн устудьуоннарга бобуулаах сахалыы уус-уран айымньылары аахтарбытын иһин 10 сылга хаайыллыбыт. Ол куруһуокка үөрэммиттэрэ: бэйиэт Иван Гоголев - Кындыл, суруйааччы Афанасий Федоров, кыраайы үөрэтээччи Багдарыын Сүлбэ, суруналыыс Нина Протопопова  уо.д.а.
▫️1927 — Виль Якупов — Саха государственнай университетын  профессора, РФ наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, геология-минералогия билимин доктора, РАЕН уонна Нью-Йорктааҕы Академиялар чилиэннэрэ.

Өлбүттэр:
▫️1943 — Клавдий Краснояров  (12.06.1907 төр.) — 1931 сылтан сэриигэ ыҥырыллыар диэри Дьокуускайга олорбут Аҕа дойду  Улуу сэриитин кыттыылааҕа,  Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1944).
▫️1944 — Семён Достовалов — сэрии иннинэ Алдаҥҥа көмүс хостуур приискаларга горнягынан үлэлээбит Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1945).

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта. Толорутун манна көр.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Саха сириттэн маннык дьокутааттааххытын билэр этигит дуо? Сиэрдээхтэртэн талыллыбыт, ааспыт болдьоххо уонна быйыл.
Тумууһап, Авксентьева, Аммосов тустарынан мэлдьи истэбит. Сороҕор Данчикова туһунан истээччибит. Оттон Григорьев 5 сыл дьокутааттаан Саха сиригэр тугу гыммытай, истибиккит буолаарай?

Балаҕан ыйын 22 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🌏 Аан дойдуга Слоннары харыстааһын күнэ.
🌎 Аан дойдутааҕы Массыыната  суох сылдьыы күнэ. Икки тыһыынчаттан тахса куоракка бу күҥҥэ анаан тэрээһиннэр буолаллар эбит. Дьон сатыы, бэлэсипиэтинэн уонна түмэт-көлөнү (уопсастыбаннай транспоры) туһанарын көҕүлүүллэр, холобур Москубаҕа метро уонна оптуобус сыанатын икки төгүл кыччаталлар.
🇱🇻 Латвия, 🇱🇹Литва — Балтия омуктарын сомоҕолоһууларын күнэ.
🇪🇪 Эстония — Утарылаһан охсуһуу күнэ.
🇺🇦 Украина — Партизан килбиэнин күнэ.
🇧🇬 Болгария — Тутулуга суох буолуу күнэ (1908, Осмаан импиэрийэтиттэн).
🇲🇱 Мали — Тутулуга суох буолуу күнэ (1960, Францияттан).
🇺🇸 АХШ — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ.

🔹 1687 — Дьокуускайга бойобуоданан анаммыт стольник Пётр Петрович Зиновьев кэлбит.
🔹 1792 — Францияҕа  Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут, бу күнтэн республиканскай халандаар ааҕыллан барбыт.
🔹 1862 — АХШ-ка Гражданскай сэрии кэмигэр бэрэсидьиэн  Авраам Линкольн дойду иһигэр баар кулуттары барыларын босхолуур прокламация таһаарбыт.
🔹 1869 — Австрияҕа аан дойдуга бастакы почта открыткаларын таһаарбыттар.
🔹 1989 — Казахстааҥҥа ил тылынан казах тыла биллэриллибит. Оттон нуучча тыла "норуоттар ардыларыгар бодоруһуу тыла" статустаммыт.


🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1927 — Борис Альперович  — РСФСР уонна Саха АССР  үтүөлээх бырааһа, хирург, профессор.
▫️1966 — Петр Аммосов, бэлиитик, КПРФ чилиэнэ, Ил Түмэн дьокутаата (2013-2021), Госдума VIII ыҥырыытын дьокутаата (2021 сыллаахтан), Госдума көлөҕө уонна көлө ситимэ сайдыытын кэмитиэтин чилиэнэ.
▫️1980 — Руслан Очиров, ТФ ыытааччыта, блогер, айанньыт, рэпер, Дьокуускайтан төрүттээх.

Өлбүттэр:
▫️1960 — Архип Кудрин — Абаҕыыныскай — саха бэйиэтэ, тылбаасчыт.
▫️2020 — Спиридон Иванов  (1928.03.16 төр.) — саха түөлбэ тылын чинчийээччи, тыл үөрэҕин билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх үлэһитэ.

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта. Толору халадаары манна көрүөххэ сөп.

Төһө сэҥээрбиккин бэлиэтээ, бу халандаары суруйарбытыгар көмөлөһөр:
🕊 – урут истибэтэхпин аахтым
🔥 – урут истибиппин санаатым
👍🏻 – сэргээн аахтым
🤔 – суох

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Бүгүн Лужков төрөөбүтэ 90 сылын туолла

Онно сөп түбэһиннэрэн Москубаҕа Улахан Сухаревскай куоллаҕаһыгар Юрий Лужковка (1936-2019) бүгүн мэҥэ арыйбыттар.

Бу Москубаны өр сылларга салайбыт киһи саҕана Дьокуускай мээрийэтэ (Илья Михальчук мээрдээн олордоҕуна) Москубалыын ситими олохтообута.

Ол ситим көстүүлэрэ Дьокуускайга билигин да бааллар: Москуба кытыла диэн Хабаров уонна Чернышевскай уулуссаларын сорҕотун өрүс диэки өттө ааттаммыта, Лужков бэлэҕин быһыытынан онно Георгий Победоносец мэҥэтэ турбута уонна Сылаас күөлгэ устар фонтааннар баар буолбуттара.

Санаттахха, Лужков Москубаны 18 сыл салайбыта. 2010 сыллаахха бэрэсидьиэн Дмитрий Медведеви бэчээккэ кириитикэлээбитэ, ол кэнниттэн кинини хоруупсуйаҕа буруйдуур матырыйааллар (сүнньүнэн кэргэнэ Елена Батурина бас билэр тутуу тэрилтэтин туһунан кэпсиир киинэ иҥин) тахсыбыттара, онтон бэрэсидьиэн ыйааҕынан "итэҕэлтэн тахсыбытынан" диэн сэдэхтик көстөр сылтаҕынан ууратан кэбиспиттэрэ, ол кэнниттэн мээринэн билиҥҥээҥҥэ диэри олорор Собянин буолбута.

Хаартыскаҕа мэҥэ ааптара чочуһут уонна архитектор Георгий Вартанович Франгулян. Кини өссө Булат Окуджаваҕа Арбаакка (Москуба), Иосиф Бродскайга Новинскай бульваарга (Москуба), Дмитрий Шостаковичка Музыка дьиэтин аттыгар (Москуба), «Кутурҕан эркинэ» — бэлиитикэ сиэртибэлэрин мемориала (Москуба), Борис Ельциҥҥэ (Екатеринбург) мэҥэлэри бырайыактаабыта.

Балаҕан ыйын 21 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🇺🇳  ХНТ — Дойдулар ыккардыларынааҕы Эйэ күнэ.
🌎 Дойдулар ыккардыларынааҕы Альцгеймер ыарыытын туһунан билиини тарҕатыы күнэ.
🇷🇺 Арассыыйа — Арассыыйаҕа кыргыһыы килбиэнин күнэ: Куликово хонуутугар кыргыһыыга кыайыы (1380 сыллааҕы).
🇷🇺 Арассыыйа судаарыстыбаннаһа төрүттэммит күнэ (862 сыл)
🇷🇺 Арассыыйа — Коллекционер күнэ
🇦🇲 Армения — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, Сэбиэскэй Сойуустан).
🇧🇿 Белиз — Тутулуга суох буолуу күнэ (1981, Британияттан).
🇧🇴 Боливия — Устудьуон күнэ.
Атын бэлиэ күннэри Бикипиэдьийэҕэ көр.

🔹 862 — Новгород олохтоохторо бэйэлэригэр кинээһинэн Рюрик, Синеус уонна Трувор диэн варягтары ыҥырбыттар.
🔹 1857 — Ииндийэтээҕи өрө турууну хам баттааһын кэмигэр Улуу Британия сэриилэрэ Делини штурмалаан ылбыттар. Уруккута Ииндийэни бас билэн олорбут Улуу Моҕол импиэрийэтэ ыһыллыбыт.
🔹 1878 — Дьокуускайга бастакы паарынан хамсыыр «Лена» борохуот кэлбит.
🔹 1898 — Кытайга огдообо императрица Цыси переворот оҥорон былааһы бэйэтигэр ылбыт. Кини 1908 сыллаахха диэри Кытайы салайан олорбута.
🔹 1993 — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Борис Ельцин Үрдүкү Сэбиэти ыһар туһунан ыйаах таһаарбыт. Ол кэнниттэн Үрдүкү Сэбиэт бэйэтэ бэрэсидьиэни солотуттан устубут. Бу былаас былдьаһыытыгар улахан миитиҥнэр буолбуттара,  Москубаҕатааҥкалардаах аармыйа киллэриллибитэ, тааҥкалар Үрүҥ дьиэни ытыалаабыттара.
🔹 2022 — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин саҥа Арассыыйа устуоруйатыгар бастакы мобилизацияны биллэрбит (бу иннинэ бүтэһик мобилизация Сэбиэскэй Сойуус саҕана биллэриллэ сылдьыбыта — 1941 сыллаахха).


🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1914 — Александр Силин — Аҕа дойду Улуу сэриитин  кыттыылааҕа, Саха Сирин уһун үйэлээх олохтооҕо.
▫️1928 — Олег Ковалевскай — худуоһунньук, график, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ.

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта. Толору манна көрүөххэ сөп.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Холбоһуктаах наассыйалар тэрилтэлэрэ бүгүн Чэбдигирии эбэтэр ырааһырыы күнүн бэлиэтиир.

Биһиги буоллаҕына кыраттан саҕалыахха – иһит сууйууттан.

Иһит сууйалларын таптыыр дьон ити дьарыктан ураты астыныыны, уоскулаҥы уонна, баҕар күлүөххүт, олохторун хонтуруоллуур иэйиини ылаллар.

Кинилэр иһит сууйуутун көннөрү үлэ курдук буолбакка, бэйэни уоскутунар ньыма (медитация) курдук көрөллөр.

Иһит сууйуутун тоҕо сөбүлүүллэрий:
Уоскулаҥ иэйиитэ: Сылаас уу уонна биир тэҥ хамсаныылар уйулҕаны уоскуталлар, ол-бу санаалартан аралдьыталлар.

Түргэн түмүктээх: Олоххо элбэх үлэ уһун кэми ылар буоллаҕына, иһит сууйуута тута көстөр түмүктээх — иһит чаҕылыс гына түһэрэ киһиэхэ бэрээдэк иэйиитин биэрэр.

Тутар-хабар (тактильнай) астыныы: Сылаас уу имэрийэр дьайыыта, ыраас иһити илии иминэн билии, чэпчэки массаж. Кирдээх иһит харах көрөн турдаҕына ырааһынан солбулуннаҕына эмиэ ис дууһаҕыттан дуоһуйууну ылаҕын.

Бэйэни кытта соҕотох хаалыы: Бу кэмҥэ киһи дьиэлээхтэртэн тэйэн, бэйэтэ бэйэтин кытта соҕотох хаалан тугу эрэ толкуйдуон, эбэтэр сөбүлүүр подкааһын, аудиокинигэтин истиэн сөп.

Оттон иһити сууйары абааһы көрөр буоллаххытына, сотору туһалаах сүбэлэри биэриэхпит.
Иһит сууйуутун астык ритуалга хайдах кубулутуохха сөбүн көрүөхпүт.

Куһаҕаны ахтыы туһунан

Аатырбыт бэйиэт, Литэрэтиирэҕэ Нобель бириэмийэтин лауреата Иосиф Бродскай Мичиган университетын бүтэрээччилэргэ тыл эппиттээх. Ол тылыгар бэйэҕитин хаһан да сиэртибэ быһыытынан санаммат буолуҥ диэн сүбэлээбитэ.

Ким эрэ эһиэхэ куһаҕаны оҥорор буоллаҕына, дьалты хааман биэриҥ, ол сатаммат буоллаҕына, ааххайбакка буола сатааҥ, тулуйуҥ, диэбитэ.
Салгыы, атаҕастаабыт дьоҥҥутун бырастыы гыныҥ уонна кинилэри букатын умнан кэбиһиҥ, диир.
Атаҕастаабыттарын туһунан хаһан да кимиэхэ да, ол иһигэр эһиги диэки буолар дьоҥҥо, кэпсээбэт буолуҥ. Бырастыы гыммыккыт туһунан эмиэ кэпсээбэт, хаһан да ахтыбат буолуҥ. Тоҕо диэтэххэ, ахтыы кинилэр куһаҕан дьайыыларын уһатан биэрэр. Маны аанньаллар сөбүлүөхтэрэ биллибэт, ол эрээри абааһылары уодьуганныырга, умнуу – саамай күүстээх дьайыы, диир Бродскай.
Хайдаҕый?! Сөбүлэһэҕит дуо?

Санаттахха, Бродскай 19 сааһыгар геологическай партияҕа коллекторынан (хомуйааччы оробуочайынан) үлэлии Саха сиригэр бастакытын кэлэ сылдьыбыттаах. Чульмаҥҥа билиҥҥи Нерюнгри чоҕун баайын чинчийэр эспэдииссийэҕэ ("Чульман, Чульман деревянный" диэн бэчээттэммэтэх хоһооннооҕун архыыптан булбуттара). Икки сыл буолан баран аны Анаабырга сылдьыбыта, эмиэ геологтар партияларыгар үлэлии. Ол эрээри биһиэхэ бастакы сырыыта улахан суолталаах. Онно, бастакы сырыытыгар, сөмүлүөт көппөккө, Дьокуускайга хааттара сытан, кинигэ лааппытыттан Баратынскай томигын атыыласпыта, уонна, бэйэтэ ахтарынан, онтон саҕалаан уонна сылтаан олоҕун хоһоонҥо аныырга санаммыта. Дьокуускай пуордугар бу түгэҥҥэ сыһыаннаах өйдөбүнньүк сурук ыйаабыттара дииллэр, норуодунай суруйааччы Наталья Харлампьева көҕүлээһининэн. Көрдөххүтүнэ, хаартыскаҕа түһэрэн ыытаарыҥ.

Балаҕан ыйын 19 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 Дойдулар ыккардыларынааҕы Пирааты үтүктэн саҥарыы күнэ (оонньуу быһыытынан бэлиэтэнэр). 1995 сыллаахха икки киһи толкуйдаабыттар, 2002 сыллаахха Дэйв Барри диэн АХШ-ка биллэр обозреватель өйөөбүт, ол кэнниттэн аан дойдуга тарҕанан барбыт.
🇷🇺Арассыыйа — Сэрии сэбин оҥорооччу күнэ.
🇸🇰Словакия — Словак омугун сэбиэтин бастакы тахсыытын күнэ (1848 сыллаахха).
🇰🇳Сент-Китс уонна Невис — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан 1983 сыллаахха).
🇨🇱Чиили — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ.

🔹 1648 — Француз учуонайа Блез Паскаль атмосфераҕа салгын баттааһына баарын дакаастаабыт.
🔹 1743 — Статскай советник Генрих Конрад Саха сирин бойобуодатынан анаммыт. Кини бу солоҕо 1745 сыл ыам ыйын 15 күнүгэр дылы сулууспалаабыта.
🔹 1790 — Нуучча суруйааччыта Александр Радищев Арассыыйа олоҕун-дьаһаҕын кириитикэлиир «Петербургтан Москубаҕа айан» диэн сэһэни суруйбутун иһин Сибииргэ көскө ыытыллыбыт.
🔹 1893 — Саҥа Зеландияҕа дьахталларга барыларыгар быыбардыыр быраабы биэрэр сокуоҥҥа күбүрүнээтэр илии баттаабыт.
🔹 1923 — ЯЦИК иһинэн Физкультура сэбиэтин тэрийэр туһунан ЯЦИК бөрөсүүдьүмүн уурааҕа тахсыбыт.
🔹 1928 — Нью-ЙоркаМикки Маус туһунан ойуулук аан бастаан көрдөрүллүбүт. Кутуйах оҕото ол саҕана саҥарбат этэ уонна билигин көстөр Микки Мауска майгыннаабата.
🔹 1944 — Финляндия уонна  Сэбиэскэй Сойуус икки ардыларыгар Москубатааҕы тупсууга илии баттаммыт, сэрии түмүктэммит.
🔹 1946 — Сэбиэскэй бырабыыталыстыба холкуостар хамыыһыйаларын тэрийэн, бааһынайдар сэрии кэмигэр иҥэриммит холкуостар баайдарын-дуолларын төннөрүүнү саҕалаабыт.
🔹 1991 — Альпаҕа Италия уонна Австрия кирбиилэригэр Эци диэн ааттаммыт былыргы киһи өлүгүн булбуттар. Бу киһи биһиги ээрабыт иннинэ 3400 уонна 3100 сыллар ыккардыларыгар олорбута быһаарыллыбыта. Эцталь Альпаларыгар көстүбүт буолан Эци (нууччалыы сороҕор Отци дииллэр) диэн аат иҥэрбиттэрэ.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1930 — Гавриил Попов — филология үөрэҕин хандьыдаата, кыраайы үөрэтээччи. Саха тылыгар баар тыллар төрүттэрин быһаарсыбыт учуонай-лингвист. Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо. 2007 с. өлбүтэ.
▫️1935 — Евдокия Захарова — СӨ үөрэҕириитин туйгуна, тыыл, педагогическай үлэ бэтэрээнэ.
▫️1959 — Галина Бочкарева — суруналыыс, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруналыыстарын Сойууһун бэрэстээтэлэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ.

Өлбүттэр:
▫️1912 — Виктор Курнатовскай (1868 төр.)  — идэтийбит революционер,  социал-демократ, 24 сыл эмиграцияҕа, сыылкаҕа (ол иһигэр Дьокуускайга), хаайыыларга, хаатыргаҕа сылдьыбыт.
▫️1993 — Анастасия Данилова (1916 төр.)  — Саха АССР общественнай, судаарыстыбаннай диэйэтэлэ.
▫️2001 — Иннокентий Томскай  (01.03.1934 төр.) — Саха сиригэр дьахтар үлэтин туһаныыны чинчийбит, өрөспүүбүлүкэҕэ экономика билимин устуоруйатын үөрэппит саха биллиилээх учуонайа, экономика билимин дуоктара.

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта. Толору манна көрүөххэ сөп.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 18 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🌏 Аан дойдутааҕы уу хаачыстыбатын кэтээһин күнэ.
🇦🇿 Азербайджан — Национальнай музыка күнэ.
🇦🇲 Армения — Астрономия күнэ.
🇺🇸 АХШ — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн.
🇮🇷 Ираан — Перс литэрэтиирэтин уонна поэзиятын күнэ.
🇨🇱 Чиили — 1810 сыллааҕы Чиили бастакы бырабыыталыстыбатын ахтар күн, Dieciocho.
🇭🇷 Хорватия — ВМФ күнэ.
🇯🇵 Япония, Окинава — арыы түөлбэ тылын күнэ.

🔹 1833 — Саха уобалаһын  салайааччытынан коллежскай асессор Иван Голубев буолбут. Кини бу солоҕо 1834 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр диэри сулууспалаабыт.
🔹 1927 — Конфедералистар хамсааһыннарын хам баттааһын кэмигэр ОГПУ Василий Никифоров - Күлүмнүүрү хаайбыт. Бастаан ОГПУ кэллиэгийэтин быһаарыытынан ытарга ууруллубута, онтон бириигэбэр 10 хаайыыга уларытыллыбыта. Эһиилигэр балаҕан ыйын 15 күнүгэр кини  Новосибирскай  куорат түрмэтин балыыһатыгар 62 сааһыгар өлбүтэ. 1992 сыллаахха реабилитацияламмыта.
🔹 1931 — Мукден инциденэ  буолбут, Кытайга Дьоппуон бас билэр Ляодун тумул арыытыгар  тимир суол дэлби тэптэриллибит. Дьоппуоннар бу түбэлтэни сылтах оҥостон, сотору кэминэн Маньчжурияны сэриилээн ылбыттара.
🔹 1962 — Аллараа Халыма улууһун Черскэйиттэн (оччотооҕу аата Нижние Кресты) Чукоткаҕа Билибино бөһүөлэгэр көтөн испит Ил-14 көтөр аал саахалламмыт. Аалга олорсон испит 32 киһи бары өлбүттэр.
🔹 1980 — «Союз-38» хараабыл икки космонаавы (ол иһигэр Кууба киһитин) ​​«Салют-6» станцияҕа таһаарбыт.
🔹 1997 — Сатыы сэриини утары миналары бобор туһунан конвенция ылыллыбыт (Оттава конвенцията).

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1915 — Иван Готовцев  — РСФСР уонна Саха АССР  оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, кыраайы үөрэтээччи (1982 өлб.)
▫️1959 — Карл Сергучев — Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет тыйаатырын уус-уран салайааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ.

Өлбүт:
▫️1995 — Михаил Алексеев (1917 с.т.) — педагог, методист, Саха сириттэн соҕотох ССРС  норуодунай учуутала. Саха Сиригэр физмат оскуолалар хамсааһыннарын саҕалаабыт тэрийээччи. Ньиэмэс уонна ССРС лааҕырдарыгар өр сылларга олорбута, күүстээх санаалаах буолан самныбатаҕа, үөрэххэ киирэн учуутал идэтин баһылаабыта.

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта. Толору барылын манна көр.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Кыһыл Аармыйа Польшаҕа

Балаҕан ыйын 16 күнүгэр 1939 сыллаахха сарсыарда 4 чааска Кыһыл Аармыйа Польша кыраныыссатын туораабыт. Москуба бириэмэтинэн түүн 3 чааска Польша посолун Тас дойдулар министиэристибэлэригэр ыҥыран нота туттарбыттар, онно Польшаҕа олорор белорустарга уонна украинецтарга куттал суоһаабытынан сэриибитин киллэрэбит диэн быһаарбыттар.

Польша сэбилэниилээх күүстэрэ күттүөннээх утарсыыны кыайан оҥорботохторо. Санаттахха, ол саҕана кинилэр икки нэдиэлэттэн ордук фашистыы Германияны кытта сэриилэһэ сылдьыбыттара (балаҕан ыйын 1 күнүгэр Германия Польшаҕа саба түһүүтүттэн Иккис аан дойду сэриитэ саҕаламмыта).

Бу үс нэдиэлэ устата буолбут хампаанньаҕа Кыһыл Аармыйа биир тыһыынча кэриҥэ киһини өлбүтүнэн, икки тыһыынча кэриҥэни бааһырбытынан сүтэрбитэ.

Нуучча эмиграаннарын хаһыаттара бу туһунан оччотооҕуга тугу суруйбуттарын көрүҥ. Хаһыаттар "Ведомости Московского Государства" пабликтан ылылыннылар.

Эбии: Польша сорох сирдэрин Сэбиэскэй Сойуус 1944 сыллаахха Польшаҕа төннөрбүтэ (Белосток, Пшемысль уо.д.а.), онтон 1948 уонна 1951 сылларга эмиэ.

Ол эрээри, ити 1939 сыллаахха ылыллыбыт сирдэр улахан аҥаардара Польшаҕа төннүбэтэҕэ.1991 сыллаахха тутулуга суох буолбут Украинаҕа, Беларуська уонна Литвааҕа хаалбыта. Ол гынан баран, ити сирдэри сүнньүнэн Польша 1919-21 сыллардааҕы сэриигэ Арассыыйаны кыайан, бэйэтигэр холбообут сирдэрэ этэ, онон билигин улаханнык былдьаспат.