واکاوی دلایل مخالفت چین و موافقت روسیه با بیانیه گروه ۲۰ از جمله بند مربوط به تنگه هرمز

✍ کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران در سازمان ملل.

🇨🇳 مخالفت چین با بیانیه مشترک اجلاس گروه ۲۰ که صدور بیانیه را ناممکن کرد و موجب انتشار آن تحت عنوان "بیانیه رئیس" با موافقت ۱۹ عضو دیگر شد، تحول مهمی است.
سخنگوی وزرات خارجه چین در توضیحی راجع به موضع چین در مخالفت با بیانیه مشترک، ضمن "ابراز تاسف عمیق"، دلیل آن‌را "نظرات متفاوت در مورد موضوعات مربوطه" اعلام کرد. وی وارد جزئیات ۴ موضوعی که محل اختلاف بود، نشد و تنها بر اصول "اجماع‌سازی و مشارکت برابر" و "ضرورت همکاری عینی، منصفانه و متوازن در مورد مسائل کلیدی اقتصادی جهانی و رد هر گونه تلاش برای تحمیل روایت یک کشور بر دیگران" تاکید کرده است.

▫️چهار جمله‌بندی مورد اعتراض چین عبارتند از: ۱. انتقاد از "عدم توازن جهانی" و "تکیه بیش از حد بر صادرات" که بطور ضمنی متوجه ۱.۲ تریلیون دلار مازاد تراز پرداخت تجاری چین است.
۲. مخالفت چین با جمله‌بندی مربوط به "تجدید ساختار بدهی‌ها دولتی".
۳. مخالفت با جمله‌بندی مربوط به کسب اطمینان در مورد "کارکرد موثر" زنجیره مواد معدنی حیاتی؛ و
۴. عدم موافقت در قبال بند مربوط به کسب اطمینان از "کشتی‌رانی آزاد، ایمن و قابل پیش‌بینی در تنگه هرمز."

▫️نکته مهم برای ما مخالفت چین با جمله‌بندی مربوط به تنگه هرمز در پیش‌نویس سند اجلاس ۲۰ است. مخالفت با این بخش از سند در شرایطی صورت گرفته که چین طی ۵ ماه گذشته به دفعات از تنگه هرمز به عنوان "یک آبراه بین‌المللی"، "معبر مورد استفاده برای ناوبری بین‌المللی" و "ضرورت حفظ ایمنی و عبور بدون مانع از تنگه هرمز" سخن گفته است. نگاه دقیق به بند ۴ متن بیانیه مشترک گویای دلایل دو گانه چین برای مخالفت با آن است:
◇ الف – متن رئیس نشست یعنی آمریکا در این بند با اشاره به "ضرورت کارکرد موثر و روان زنجیره‌های ارزش کلیدی مانند انرژی، غذا و کود و..." و ضمن "ابراز نگرانی از تداوم اختلال در تجارت انرژی" تاکید می‌کند که "کشتی‌رانی آزاد، امن و قابل پیش‌بینی در تنگه هرمز و کل جهان و حل جنگ‌های جاری و منازعات برای رشد مداوم جهانی ضرورت اساسی دارد." در این جمله‌بندی‌ها ایران بطور ضمنی مقصر مشکلات اقتصاد جهانی معرفی شده است.
◇ ب‌- کل متن بند ۴ که توسط هیات آمریکایی پیشنهاد شده بود، بازگو کننده روایت یک طرفه و ناقص آمریکا در مورد مسئله تنگه هرمز بدون هیچ اشاره‌ای به شروع جنگ توسط آمریکا و اسرائیل است. چین ضمن مخالفت با این بند در واقع با تصویب روایت آمریکا به عنوان روایت غالب و مورد اجماع جهانی مخالفت کرده است. به عبارت دیگر، چین با توجه به ارائه متن توسط آمریکا و فرامتن با بند ۴ مخالفت کرده است.

نهایتا باید توجه داشت که این متن تنها مورد مخالف چین قرار گرفته و ۱۹ عضو دیگر گروه ۲۰ با آن موافقت کرده اند.

🇷🇺 روسیه، ایران و اجلاس گروه ۲۰

در زیرنویس بیانه گروه ۲۰ که در سایت وزارت خزانه‌داری آمریکا انتشار یافته، تصریح شده که "همه اعضای گروه ۲۰ به استثنای چین با مفاد این بیانیه موافقت کرده اند.

لذا روسیه یکی از ۱۹ عضو گروه ۲۰ است که با متن کامل مفاد این بیانیه موافقت کرده است. همچنین لازم به توضیح است که عضویت روسیه بعد از تجاوز آن کشور به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ با مشکلاتی مواجه شد، اما برغم درخواست دولت بایدن در مارس ۲۰۲۲ برای اخراج روسیه و حمایت شماری از اعضا؛ به دلیل عدم اجماع در این مورد عضویت روسیه تداوم یافت تا اینکه در اجلاس اخیر در آمریکا و با دعوت وزیر خزانه داری این کشور، مقامات روسیه در سطح بالا و به شکل حضوری طی ۴ سال گذشته در نشست‌های گروه شرکت نداشتند.

عدم مخالفت روسیه با ماده ۴ در حالی است که این کشور در مقایسه با چین به لحاظ سیاسی و نظامی به ایران نزدیک‌تر شمرده می‌شود. روسیه همچنین در مقایسه با چین نه تنها نیاز بسیار کمتری به تنگه هرمز دارد، بلکه حتی از اختلال تردد در تنگه سود می‌برد. با این حال، روسیه برخلاف چین تصمیم گرفت با بند ۴ بیانیه مخالفت نکند. شاید دلیل اصلی این نحوه برخورد روسیه را باید ناشی از تصمیم مسکو به اجتناب از رنجاندن دولت ترامپ دانست.
تشویق روسیه به شرکت حضوری در نشست نشویل توسط دولت ترامپ (در حالیکه دولت‌های اروپایی عضو گروه ۲۰ موافق این حضور نبودند) برخلاف رویه دولت بایدن و حفظ روابط پوتین و ترامپ که در ارتباط با بحران اوکراین می‌تواند مفید باشد، احتمالا از دلایلی است که موجب نحوه برخورد روسها شد. از سوی دیگر، روسیه احتمالا حساب می‌کند که در هر حال ایران گزینه‌ای ندارد و ناچار از تحمل رفتار مسکو است.
@Baznegah1 | Telegram
✅ گزیده‌ خبر و تحلیل‌ + منبع