فهم مارکس از مدرنیته

📝میلاد عمرانی

پیشرفت از مقولات محوری مدرنیته است. برای نمونه در تفکر هگل - که می‌توان او را مهم‌ترین فیلسوف مدرنیته دانست- مفهوم پیشرفت به‌معنای آزادی از اهمیت بنیادی برخوردار است. به زعم وی تاریخ به‌سوی حصول آزادی بیشتر در حرکت است.
پرسش محوری نشست این خواهد بود که آیا مارکس نیز ذیل چنین فهمی از مدرنیته قرار می‌گیرد یا نه؟ برای پاسخ به این پرسش سعی خواهم کرد تا دو‌ رویکرد مختلف مارکس را به مقوله‌ی پیشرفت بازنمایم تا به‌وساطت آنها به پرسش محوری نشست نیز پاسخ دهم.
رویکرد اول، نگاه پرومته‌ای مارکس به تاریخ است. در این نوع نگاه، تاریخ عبارت است از سیر تکامل نیروهای مولده‌ی تولید که در نتیجه‌ی این امر آزادی آدمی نیز متحقق می‌شود. پرومته نماد تلاش و تولید بی‌وقفه برای غلبه بر طبیعت و‌ زندگی است.
رویکرد دوم عبارت است از نگاه به تاریخ از منظر تغییر و‌ تکامل مناسبات سلطه و استثمار. گویی که در روند تکامل این الگوها، نه تنها آزادی بشر تأمین نشده بلکه حتی از آن کاسته نیز شده است. بنابراین در رویکرد اول با قسمی دیالکتیک ترقی و در این رویکرد با قسمی دیالکتیک‌ تباهی مواجهیم.

@bashgahandishe