در بایستگیِ دشنام‌پرهیزی و تمرینِ اندیشه‌ورزی
اردشیرمنصوری

♦️بخش ۱
داستانِ دل‌آزار نزاعِ لفظی اخیر متفکران، نمکی است بر زخم جامعه‌ای بحران‌زده و نیازمند آرامی و نیک‌اندیشی و تفاهم.

تحلیل ماجرای شاندلِ «شریعتی» (روشنفکر تأثیرگذار دهۀ پنجاه ایران)، و روایی یا ناروایی «شیاد» خوانده شدنش از سوی یکی از صاحب‌نظران عرصۀ «اقتصاد توسعه» در ابعاد ملی، آقای موسی غنی‌نژاد، مجالی فراخ‌تر این از یادداشت فوری می‌طلبد. دیگرانی، در رسانه‌های اجتماعی چیزهایی منتشر کرده‌اند که در میان آنها مطالب روشنگر هم هست.
اما
فضا آنگاه مه‌آلودتر شد که هجمۀ تند آقای عبدالکریم سروش (متفکر متضلّع مؤثر بر چند دهه فضای فکری اخیر ایران) در پاسخ به غنی‌نژاد نیز از راه رسید.
این نزاعِ چندوجهی در اندک زمانی به لایه‌های میانی جامعه کشیده شد و در کمتر گروهی از فضای مجازی در حلقه‌های فکری است که پژواک نیافته باشد. تعقیب این زدوخوردهای فکری از سوی مردم، از جمله می‌تواند نشان از حساسیت افکار عمومی ایران و جامعۀ باسواد آن باشد. اما مبادا که آن شکافِ نظرورزان و صاحبان آراء به جامعه هم سرایت کند و به شکاف بی‌ثمر بین مخاطبان افکار دامن بزند.
کم نبوده جانبداری‌های بی‌مبالات و نفرت‌پراکنی‌هایی که در میان چهار جبهه از نحله‌های فکری شکل گرفت:
1- شریعتی‌خواهانی که نه فقط از جریانِ راست-لیبرال خشمگین‌اند، حتی از سروش هم دل خوش ندارند؛ جریان موسوم به سوسیال‌دموکراسی‌‌خواه، با خوانش "رهایی‌بخش" از دین!
- پرسش کناری: (راستی شریعتی واقعی کیست؟ میراث قابل دفاع هم دارد؟)

2- جریان راست محافظه‌گرا-ناسیونالیستِ متنفر از «شریعتی و هر تفکر مشهور به ضدیت با پهلوی»، جریانی که مقصر انقلاب ۱۳۵۷ را یافته: «چپ اسلامی» که گویا شریعتی سمبل آن است.
- پرسش کناری: (راستی آیا روند فراگیری این جریان، زیر پوست همین فضای داخلی، قابل درنگ نیست، و نباید منادیان این رویکرد را فهمید؟)

3- جریان تفکر لیبرال‌، با طیف جالبِ آن در ایران امروز، که یک سرش به جریانِ نوولایی و حاکمیت مستقر نزدیک است و سر دیگرش به جریان نوپهلوی. و البته هستند کسانی در جریان لیبرال که می‌کوشند به یکی از این دو کرانه‌ نلغزند و به لیبرالیسم در معنای دقیقش وفادار باشند.
- پرسش کناری: (راستی آیا می‌توان به‌روشنی جای غنی‌نژاد را بر روی این خطِ "لیبرالِ امروز ایران" تعیین کرد؟)

4- جریان همدل با سروش و پویندگان منظر معرفتی اصلاحی-احیایی او.
پرسش کناری: (آیا برای سروش، با آن اضلاع گوناگون فکریش از قبل، و این بیانیه‌های آتشین سال‌های اخیر، می‌توان عنوانی گویا در نظر گرفت، درخور پروژه‌ای منسجم و قابل اتکا برای گذر از انسداد موجود؟)
@ardeshirmansouri
🔻ادامه🔻