📚 اقوام یا ملل ایران؟

«تعاریف مفهوم ملت»

✍ دکتر مریم موسوی

📌 کلمه ملت، کلمه‌ای عربی است. در خود زبان عرب، گاه در معنی دین و عقیده، گاه در معنی پیروان آن مورد استفاده قرار گرفته است. تبادل غیر افراطی لغات بین زبان‌ها امری عادی است. این کلمه وارد زبان‌های فارسی، ترکی و... نیز شده است. در اثر تبادل بین زبانی لغات، گاه معنای کلمه‌ای در زبان مقصد، متفاوت از زبان مبدا میشود. در بحبوحه مدرنیسم در ایران، کلمه ملت معادل nation ایفای نقش میکند. حال اینکه در خود زبان عربی، کلمه "شعب" بدین نقش میپردازد.

📌 در علوم سیاسی، nation و معادل آن یعنی ملت، تعریف واحدی نداشته است. در برخی تعاریف، فاکتورهایی چون زبان، رسوم و... بسیار مهم است. مردمانی که زبان، سنت، رسوم، جغرافیا و آمال خاص خود را دارند یک ملت را تشکیل میدهند. چه دولت تشکیل داده باشند چه نه. بر مبنای این تعریف، ایران کشوری کثیر المله است که از ملل ترک، فارس، کرد، لر، عرب، بلوچ و... تشکیل شده است.

📌 از طرفی، در تعاریف مدرن و متاخر کلمه ملت، این کلمه بار حقوقی دارد و به اتباع یک دولت فارغ از تمایزات گروه‌های زیر مجموعه اطلاق میشود. در صورت مبنا قرار دادن تعریف حقوقی کلمه ملت، ایران ملتِ واحدی دارد که جوامع تُرک، فارس، کُرد، لر، عرب، بلوچ، گیلک و... ethnic (اتنیک) یا معادلش یعنی قوم، محسوب میشوند. در این مبنی، ایران کشوری کثیر القوم است.

📌 اغلب مناقشاتی که در فضای مجازی بر سر کلمات ملت و قوم شکل میگیرد ناشی از مشخص نکردن تعریف مد نظر از این کلمات و وجه صدق آنهاست. ملت یا قوم فرقی نمیکند. مشکل که کلمات و تعاریفشان نیست. مشکل تبعیض، فاشیسم و دگرستیزی است.

📌 در یک خانواده نیز، اگر زن و مردی بجای احترام متقابل، قصد تحمیل علایق، نظرات و تفکرات خود به دیگری و فرزندان داشته باشند، فروپاشی آن خانواده دور از انتظار نیست. چه رسد به یک کشور متکثر، با جمعیت میلیونی گروه‌های زیرمجموعه و استقلال زبانی، هویتی و جغرافیایی‌شان از هم. ایران بایستی به سوی پلورالیسم (تکثرگرایی) و داشتن چند زبان رسمی حرکت کند.

🆔 @anti_panfarsism