🔍 نقشِ ادبیات و زبانِ فارسی در گسترش فرهنگ ایرانی و اسلامی در سرزمین‌های شرق و جنوب‌شرق آسیا

✨ تازه‌های نشر

📌 انتشار کتاب نثر فارسی فرا-مرزی و شکل گیری ادبیات اسلامی مالایی نوشته‌ی مجید دانشگر در سال ۲۰۲۵ میلادی از سوی نشر دانشگاه ادینبرا


🔻 بنیاد یادمان گیب و انتشارات دانشگاه ادینبرو کتابی با عنوان «نثر فارسی فرا-مرزی و شکل گیری ادبیات اسلامی مالایی» را اخیرا منتشر کرده‌اند. این کتاب نتیجه‌ی بیش از هفت سال پژوهش مجید دانشگر درباره‌ی «دُرّالمجالس» اثر سیف ظفر است. پس از اتمام این اثر در سده‌ی هشتم هجری (چهاردهم میلادی)،‌ نسخه‌های کوتاه و بلندی از آن در سرتاسر جهان بازنویسی و همچنین به زبان‌های گوناگون ترجمه شد. استقبال گسترده از این اثر دانشگر را بر آن داشت تا آن را رقیبی شایسته برای آثار شاعران و واعظان نامدار اسلامی همچون گلستانِ سعدی، منطق الطّیرِ عطّار، و اشعارِ مولانا بداند.

🔻 دست‌نویس سیف ظفر به سرزمین‌های عرب‌زبانی همچون مصر راه یافت. ساکنان هندی الاصل بندر موزامبیک و ممبوسا در کنیا نسخه‌ی فارسی آن را در قرن نوزدهم بازنویسی کردند و در اختیار مهاجران در شرق آفریقا قرار دادند. تعداد زیادی از حاکمان، تجّار، و عموم مردم در کردستان، استانبول، هرات، سمرقند، بخارا، پنجاب، پتنه، تامیل نادو، بنگال و دهاکه (بنگلادش)، کازان (قازان)، تاشکند، ختن، ایغورِ (اویغور) ترکستان (چین)، تناسر و سیام (تایلند و میانمار) توجه و علاقه‌ی ویژه‌ای به این اثر داشته‌اند. دانشگر نشان داده است که «دُرّالمجالس» با سرعت زیادی در گسترش ادبیات و فرهنگ فارسی در آسیا نقش آفرینی کرده است، به نحوی که هویّت تاریخی مردمان جنوب شرق آسیا به‌ویژه جهان مالایا-اندونزی با این اثر و داستان‌های متنوع و خواندنی آن گره خورده است.

🔻 افزون بر یک مقدّمه‌ی انتقادی طولانی به انگلیسی و یک پیشگفتار به فارسی،‌ این کتاب نخستین ویرایش فارسی به همراه ترجمه و شرح کامل انگلیسی «دُرّالمجالس» را با بهره‌گیری از ده‌ها نسخه‌ خطّی فارسی،‌ ترکی، عربی، بنگالی، مالایی، ‌کردی، ‌پنجابی،‌ پشتو و دیگر زبان‌ها پیش روی خوانندگان قرار داده است.

🔻مجموعه‌ای از ۳۶ داستان کوتاه و بلند از درّالمجالس توجّه جمع کثیری از سخنوران و نویسندگان را برای دهه‌ها به خود مشغول ساخته. داستان‌هایی پیرامون شرافت، جوانمردی، ‌عشق، ایمان، شهادت، بهشت، تصوّف، و خاکی‌زیستن به زبان‌های بسیاری ترجمه شد و پایه‌های ابتدایی ادبیات اسلامی-مالایی را شکل داد. برای نمونه، داستان «در فضیلت پیغمبر ما» به موضوع «شق القمر» و حکایات پیرامون آن می‌پردازد. این داستان بعدها به زبان مالایی ترجمه شد که در میان مردم جنوب شرق آسیا با عنوان «حکایت بولن بربله» (داستان دوپاره شدن ماه) شناخته می‌شود. همچنین قصّه‌ی شهادت حسن و حسین و انتقام محمد حنفیه از یزیدیان بخش اساسی این مجموعه را تشکیل می‌دهد که بعدها به عنوان یکی از اصلیٰ‌ترین نماد‌های ادبیات اسلام در جهان مالایا-اندونزی شناخته شد؛ نسخه‌ی مالایی و جاوه‌ای آن با عنوان «حکایت محمد حنفیه» یا حکایت «مقت حسین» شناخته می‌شود. همچنین، رد پای داستان‌های مالایی «موسی مناجات، حکایت جمجمه، ابراهیم ادهم، خالد بن ولید، و ماریه‌ی قبطی» را میتوان در درّ المجالس یافت.


#نسخه‌خطی #پارسی #درالمجالس #مجید_دانشگر #جهان_فارسی_فرامرزی #جنوب_شرق_آسیا_و_فارسی_فرامرزی
#Manuscript #Persian #Majid_Daneshgar #Persianate_World #Persianate_Southeast_Asia

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes