🔍 ارتباط کعبه با حج در اسلامِ آغازین


📌 مجموعهٔ «کعبه و حج در اسلام آغازین از نگاه جرالد آر.هاوتینگ»


✨ مقالۀ دوم: «ابن‌زبیر، کعبه و قبةالصخره»


📜 فرستهٔ ۱: شرح محتوای مقاله


🔻هاوتینگ در این مقاله با نقلِ روایتی از یعقوبی، تاریخ‌نگارِ قرن چهارم هجری، روند تطورِ حج در نخستین دهه‌هایِ ظهور اسلام و به ویژه در دورانِ فتنۀ دوم را بررسی می‌کند. در این روایت، عبدالملک بن مروان با بنایِ قبةالصخره در اورشلیم سعی می‌کند جریان حج را از مکّه و حجاز به سمتِ اورشلیم بازگرداند.

🔻هاوتینگ در این روایت، رگه‌هایی از واقعیت را می‌بینَد و معتقد است این عملِ عبدالملک، واکنشی به اقداماتِ ابن‌زبیر در مکّه و بر رویِ کعبه بوده و هر دو، پاسخ‌هایی جداگانه از طرفِ گروه‌هایِ درگیر در فتنۀ دوم به نیاز به وجودِ حَرَمی ابراهیمی در اسلامِ آغازین بوده‌است. در واقع حَرَمِ اورشلیم، پاسخی به ساختِ حَرَمی در مکّه بوده‌است.

🔻او می‌کوشد پاسخی برای این پرسش فراهم آورَد که آیا کعبه در دهه‌هایِ آغازینِ اسلام همان نقشی را در آیینِ حج داشته‌است که بعدها می‌یابد، یعنی زمانی که حج به عنوانِ یکی از ارکانِ اسلام تثبیت می‌شود. به نظر او در دورانِ شکل‌گیریِ اسلام، حج به عنوانِ آیینی که مناسکِ اصلیِ آن بیرون از مکّه و در عرفات انجام می‌شده است با مراسمِ مرتبط با کعبه و خودِ مکّه یعنی عُمره تفاوت داشته و ادغامِ این دو آیین در هم، از نتایجِ فتنۀ دوم بوده‌است.

🔻 پس از کشته شدن ابن‌زبیر و تسلط مروانیان بر مکّه، حجاجِ بن یوسف، فرمانده اُمَویان، کعبۀ ابن‌زبیر را خراب می‌کند و آن را به شکلِ پیشین باز می‌گرداند. پس از این واقعه است که اورشلیم در رقابت با مکّه، به ردۀ دوم تنزل می‌یابد و جایگاهِ مکّه و کعبه به عنوان جغرافیایِ مقدس اسلام، تثبیت می‌شود و سه سال بعد، عبدالملک در مقام خلیفه و به عنوانِ امیرالحج، عازم حج و مکّه می‌شود و کعبه را طواف می‌کنَد.

🔻 هاوتینگ با استناد به دو روایتی که طبری از واقدی دربارۀ حجِ سال 72 هجری نقل کرده‌است، می‌گوید، تا آن سال، جزء بنیادینِ مناسکِ حج، وقوف در عرفه بوده‌است و به نظر نمی‌آید کعبه و مناسکِ آن، بخشی ضروری از حج بوده‌باشد. او با اشاره به تغییراتِ ابن‌زبیر در بنای کعبه، نتیجه می‌گیرد، تا پیش از این، کعبه ارتباطی با ابراهیم نداشت و پس از این بازسازی بود که برای آن ریشه‌هایِ ابراهیمی در نظر گرفته شد و با ادغامِ آیین‌هایِ مرتبط با آن در حج (تلفیق عُمره و حج)، این آیین اسلامی نیز با ابراهیم مرتبط شد.


#کعبه #بازسازی_کعبه #حج #اسلام_آغازین #هاوتینگ

#The_Kaʿba #Rebuilding_the_Kaʿba #the_Dome_of_the_Rock #The_Umayyad_dynasty
#Hawting
#IBN_AL_ZUBAYR

✒️Pseudo -Theophorus


@anqanotes