🔍 ارتباط کعبه با حج در اسلامِ آغازین


📌 مجموعهٔ «کعبه و حج در اسلام آغازین از نگاه جرالد آر.هاوتینگ»


✨ مقالۀ نخست: «مَلعَبۀ مُلوک؛ حدیث عایشه، ابن‌زبیر و بازسازی کعبه»


📜 فرستهٔ ۲: بخش‌هایی از متن مقاله


🔻نقل شده‌است خلیفه هارون‌الرشید (مدت خلافت ۱۷۰ﮬ./۷۸۶م.- ۱۹۳ﮬ./۸۰۹م.) به مالک بن انسِ فقیه (م. ۱۷۹ ﮬ./۷۹۵م.) گفت می‌خواهد کعبه را خراب کند و آن را به شکلی بازگردانَد که در زمان عبدالله بن زبیر بود. در دوران خلافت هارون، بازگرداندن کعبه به شکلی که عبدالله بن زبیر به آن داده بود، مستلزم تخریب تمام بنای موجود بود که از زمان الحجاج، فرمانده اُمَوی، برپا بود. مالک از خلیفه خواست این کار را نکند:
«ای امیرالمؤمنین! تو را به خدا سوگند، مبادا این خانه (بیت، یعنی کعبه) را بازیچۀ حاکمان [ملعبة للملوک] کنی! هر یک از ایشان جز این نخواهند خواست که خانه را فروبریزند و از نو بسازَند، پس هیبتَش از قلوبِ مردم خواهد رفت.»

🔻 اخبار گفتگوهای بین حاکمان و چهره‌های دینی بر سر این که اگر قرار است تغییری در کعبه ایجاد کرد، چگونه باید باشد، تنها بازتاب ترس از دست رفتن حرمت آن به خاطر تخریب و بازسازی‌اش نیست؛ این اخبار همچنین نشان‌دهندۀ نگرانی دربارۀ شکل بنایی است که در کانون مراسم و مناسک اسلام قرار دارد.

🔻 در بسیاری از اخبار، رویای ابن‌زبیر برای تخریب و بازسازی کعبه را ناشی از آگاهی او نسبت به تمایل خود پیامبر برای بازسازی آن می‌دانند. او سخنی از پیامبر، به نقل از بیوه‌اش عایشه، شنیده بود که [پیامبر] از اینکه نتوانسته بود به خاطر شرایط خاص پس از فتح مکّه، کعبه را خراب کند و دوباره بسازد، ابراز تأسف کرده‌بود.

🔻 تقریر‌های متفاوتی از این حدیث دیده می‌شود. گاهی رسماً با یک زنجیرۀ راویان (اِسناد) کامل نقل می‌شود و گاهی هم به طور غیررسمی درون اخبار روایی. تقریر‌ها هم در اِسنادشان (اگر داشته باشند) متفاوت‌اند و هم در محتوا. در خصوص محتوا، گاهی یکی از جنبه‌هایی که پیامبر آرزوی تغییرش را داشت ذکر می‌شود، گاهی دیگری و گاهی بیش از یکی.

🔻 در تقریری که معمولاً مالک بن انس نهایتاً از ابن‌عُمَر نقل می‌کند بر خواستۀ پیامبر برای بنا کردن کعبه بر پایه‌های (قواعد) ابراهیم تأکید می‌شود. پیامبر اعلام می‌کند اگر قوم عایشه تا همین اواخر کافر نبودند، کعبه را به روی پایه‌های ابراهیم بازمی‌گرداند. ابن‌عُمَر در شرحی نسبتاً مبهم بر سخنان عایشه می‌گوید حتی بدون خبر عایشه هم ما می‌دانستیم که بیت بر پایه‌های ابراهیم تکمیل نشد، که اگر می‌شد پیامبر در استلام دو رکن مجاور حِجر ناکام نمی‌ماند.

🔻 افزون بر حدیث عایشه مطلب دیگری دربارۀ ارتباط حِجر با کعبه وجود دارد وعایشه و ابن‌عُمَر نقش عمده‌ای در آن ایفا می‌کُنَند. ساده‌ترین آن‌ها گفته‌ای از عایشه است که عروة بن زبیر و پسرش هشام نقل کرده‌اند: «تفاوتی نمی‌کند در حِجر نماز بخوانم یا در کعبه.»
به عبارت دیگر برای او حِجر، بیرون کعبه، همان تقدس محوطۀ درونی بنا را دارد. در تقریر‌های مفصل‌تر، عایشه که می‌خواسته در کعبه نماز بخواند از ورود به آن منع می‌شود و پیامبر به او می‌گوید به جای کعبه در حِجر نماز بخواند.


#کعبه #بازسازی_کعبه #حج #اسلام_آغازین #هاوتینگ

#The_Kaʿba #Rebuilding_the_Kaʿba #the_Dome_of_the_Rock #The_Umayyad_dynasty
#Hawting
#A_Plaything_for_Kings

✒️Pseudo -Theophorus


@anqanotesi