🔍 ارتباط کعبه با حج در اسلامِ آغازین


✨ معرفی منابع


📌 مجموعهٔ «کعبه و حج در اسلام آغازین از نگاه جرالد آر.هاوتینگ»


📜 فرسته‌ی ۴: بخش‌هایی از مقدمه



🔻 فتنۀ دوم، بر سرِ جانشینیِ یزید‌‌بن‌‌معاویه آغاز شد و زبیریان و مروانیان دو طرف عمدۀ این درگیری بودند. این جنگِ داخلی از زمانی آغاز شد که عبدالله‌بن‌‌زبیر در سال ۶۸۰ م./۶۰ هـ. حاضر به بیعت با یزید‌بن‌معاویه نشد و از مدینه به مکّه رفت و خود را عائذ البیت (پناهندۀ حَرَم) خواند و سپس با مرگ یزید، ادعایِ خلافت کرد. او سرانجام در سال ۶۹۲ م./۷۳ هـ. در نبرد با سپاهِ اُمَویان به فرماندهیِ حجّاج‌بن‌یوسف، در مکّه کشته‌شد و با مرگش فتنۀ دوم به پایان رسید. این دورانِ پر آشوب علاوه بر کشمکشِ زبیریان و مروانیان، قیامِ سلیمان‌‌بن‌‌صُرَد و مختار‌بن‌‌ابوعبید در عراق، شورشِ خوارج به رهبریِ نَجدَة‌بن‌‌عامِر در عربستان (یمامه) و ازارقه به رهبریِ قَطَری‌‌بن‌‌الفُجاءَة در ایران را نیز به خود دید.


🔻 با توجه به وسعت مناطق تحت کنترلِ ابن‌زبیر (در وسیع‌ترین حالت، هرچند کوتاه‌مدت: حجاز، عراق، بیشترِ بخش‌های ایران و مصر) و اقداماتی مانند ضرب سکه، نصبِ حاکمانِ محلی، جمع‌آوریِ مالیات و آراستنِ سپاه، در حقیقت او را باید خلیفه و پسرِ مروان را تا زمانِ مرگ ابن‌زبیر تنها، مدعی خلافت دانست. عبدالملک‌بن‌مروان در این دوران، پرچمدارِ مخالفتِ مروانیان با ابن‌زبیر بود و سرانجام با کشتنِ او در سال ۶۹۲ م./۷۳ هـ. تمام قدرت را به دست گرفت و با عنوان «خلیفة الله» حاکم بلامنازع سرزمین‌هایِ فتح شده توسطِ مسلمانان شد.


🔻 دشمنی زبیریان با اُمَویان، رنگ ‌و ‌بوی مذهبی داشت. آنان خواستار احیایِ خاستگاه‌هایِ حجازیِ حکومتِ نوپایِ مؤمنان و مهاجران بودند که در اثر توجه بیش از حد اُمَویان به سوریه و فلسطین، رنگ باخته‌بود. این زبیریان بودند که نخستین بار بر اهمیت محمد به عنوان پیامبر اسلام تأکید کردند. نام پیامبرِ اسلام و شهادتین نخستین بار بر سکه‌هایِ زبیری ظاهر شدند. کهن‌ترین روایاتِ مکتوب از زندگیِ پیامبرِ اسلام، منسوب به عروة‌بن‌زبیر، برادرِ کوچک‌ترِ عبدالله است.


🔻 خروجیِ این جنگِ داخلی، تبدیلِ حکومتِ فاتحان (Polity) به امپراتوری و زاده‌شدنِ ایدۀ دولت (State) عربی-اسلامی بود. عبدالملک‌بن‌مروان با اصلاحات گستردۀ دیوانی، مالی و نظامی که برآمده از تجربۀ فتنۀ دوم بود، تمامِ قدرت را در دمشق متمرکز کرد و به مدتِ بیش از یک دهه بر سراسرِ امپراتوریِ پهناورِ اسلامی حکومت کرد و اینگونه «خلیفة‌ الله» مرجع نهاییِ تمام امورِ مذهبی، سیاسی، حقوقی و نظامی شد. سویه‌هایِ پِر رنگِ مذهبیِ حکومتِ زبیریان، عبدالملک و مروانیان را برانگیخت تا با مصادرۀ شعارها و باورهایِ آنان، سیاستِ مذهبیِ نسبتاً خنثایِ سفیانیان را به نفعِ یکتاپرستیِ مشخصاً اسلامی، کنار بگذارند. این امر از یک سو، منجر به خلع سلاح رقیب و تقویتِ مشروعیت اُمَویان می‌شد و از سوی دیگر تلاشی بود برای ایجادِ اتحاد بین طرف‌هایِ مختلفِ درگیر در این جنگِ داخلی. در حقیقت فشارِ گروه‌هایِ رقیب، مروانیان را بر آن داشت تا سرانجام علناً اسلام را به عنوان پایۀ ایدئولوژیک دولتِ عربیِ خود برگزینند.



#کعبه #بازسازی_کعبه #حج #اسلام_آغازین #هاوتینگ

#The_Kaʿba #Rebuilding_the_Kaʿba #the_Dome_of_the_Rock #The_Umayyad_dynasty


✒️Pseudo -Theophorus


@anqanotes