عبدالکریم سروش:
من تئوریسین اقتصادی نیستم و نبودهام 📍
نقد و بررسی مقالهی "صناعت و قناعت" در نقد تکنوِلوژی و کاپیتالیسم
📍
شما زمانی میگفتید که محمدباقر صدر یا حتا مطهری در اقتصاد چپزده بودند و تئوری اقتصادی نداشتند و بر همین اساس از بیتئوری بودن انقلاب میگفتید. اما آیا بر اساس «صناعت و قناعت» میتوان تئوری اقتصادی پروراند؟تئوری قناعت به منزلهی یک تئوری اقتصادی نیست. من تئوریسین اقتصادی نیستم و نبودهام. من معتقدم که خوب است که ما یک زندگی قانعانه داشته باشیم، اما اینکه چقدر شدنی است بحث دیگری است. من هنوز هم عقیده دارم که خوب است که کمتر صنعتی بشویم.
📍
وقتی در «صناعت و قناعت» میگویید «در مراکز آموزشی در کنار تعلیم فنون مهندسی و قواعد ریاضی اصول سادهزیستی و قناعت تعلیم شود»، بهنوعی دارید برای نظام دانشگاهی نسخهی ایدئولوژیک و مدل مینویسید.چرا در دانشگاهها سادهزیستی را ترویج نکنیم؟ این توصیه و فکر به چه معنا ایدئولوژیک است؟ مگر میشود اسم هر فکری را ایدئولوژی گذاشت؟ این یک اصل راهنما است که ما آن را معرفی میکنیم و میگوییم غیر از این زندگی مصرفگرایانهی کاپیتالیستیِ بیرحمِ تفالهکنندهی طبیعت و تفالهکنندهی روح آدمی، نحوهی دیگری از زندگی هم هست که آرامشبخش و آسایشبخش است و با طبیعت مهربان است و شاکر نعمت الهی است که میتوانید آن را اختیار کنید.
📍
نظرتان این است که مثلاً یک دانشجوی مهندسی در دانشگاه را مجبور به گذراندنِ واحدِ درسیِ «قناعت» کنیم؟بله، میتوانیم در دانشگاه اصول سادهزیستی و قناعت را تعلیم دهیم همانطور که علم اخلاق درس میدهیم و همانطور که میگوییم خوب چیست و بد چیست. همانطور که میگوییم ظلم بد است.
📍
وقتی در مقالهی «صناعت و قناعت» با اشاره به برخی کالاها میگویید که «نه در داخل کشور تولید کنیم و نه اجازه دهیم که ورود آنها جامهی قناعت هموطنان را چاک کند»، دارید از لزوم جلوگیری از واردات کالاهای لوکس میگویید. یا وقتی میگویید «از طرحهای عظیم غولآسا حتیالمقدور حذر کنیم و کارگاههای کوچکتر و فراوانتر با مدیریت سادهتر بنا کنیم»، این دقیقاً شبیه همان کاری بود که آقای احمدینژاد در دوران ریاستجمهوریاش انجام داد و با وام دادن به کارگاههای کوچک زودبازده، اقتصاد کشور را تحتتأثیر قرار داد.اشکالی ندارد، انگار شما میخواهی شیرهی بحث «صناعت و قناعت» را بکشی، اما بگذار چیزی را بگویم. من اگر امروز دیرتر آمدم سر جلسهی گفتوگو، علتش این بود که داشتم رختهایی را که شسته بودم، در آفتاب پهن میکردم. من تا زمانی که بتوانم رختی را در آفتاب پهن کنم، در ماشین خشکشویی نمیاندازم. مذاق من این است. تمام «صناعت و قناعت» این است که رختی را که در آفتاب میشود خشک کرد، الکتریسیته برایش مصرف نباید کرد.
📍
در «صناعت و قناعت»، در مذمت جاروبرقی هم گفته بودید. جاروبرقی هم ندارید؟جاروبرقی دارم، اما بیشتر وقتها با جاروی غیربرقی جارو میزنم. این هم نه به این معناست که مصرف برق کمتر مساویِ هزینه و خرج کمتر است، نه، معتقدم تا میشود نباید از صنایع استفاده کرد. الان یک ساعت باطریدار در دست دارم اما زمانی یک ساعت مچی ده دلاری خریدم که کوکی بود. میگویید احمدینژاد به نسخهی شما عمل کرد و شکست خورد. فوقش این است که تئوری من یک تئوری باطلی است و کاری که احمدینژاد کرده درست از آب درنیامده. اشکالی ندارد. در عالم علم تئوریهایی داده میشود و ممکن است باطل از آب درآید. گرچه من آنها را به منزلهی یک تئوری اقتصادی ندادم و یک توصیهی اخلاقی بود.
📍
ولی توصیه به ممانعت از واردات برخی کالاها، توصیهی اخلاقی و فردی نیست. اینجا شما دارید حکمی صادر میکنید که نتیجهاش دخالت حاکمیت در انتخاب همهی شهروندان است.من الان هم میگویم که کالاهای لوکس را نباید تولید کرد. حالا اگر کسی تولید کرد بکند. اگر هم یک نفر میخواهد بخرد، اشکالی نیست. من به مردم توصیه میکنم که نخرید. حالا اگر رفتند و خریدند کاری نمیشود کرد. آن زمان که «صناعت و قناعت» را مینوشتم خیلی به هند نظر داشتم که از زندگی لوکس بهدور بود و مردمانش زندگی سادهای داشتند و دموکراسی خوبی هم آنجا برقرار بود. چین هم همینطور است. اما ما از اساس واردکننده هستیم. اگر خودمان بتوانیم صاحب صنایعی شویم که در کمال سادگی امورات خودمان را سامان دهیم و مشکلی نداشته باشیم، بسیار نیکوست.
📍
پس امروز دیگر به سیاستگذار نمیگویید جلوی منع واردات را بگیرد.تئوری من نقد اجتماعی است. میگویم کشوری که اینقدر درگیر کالای لوکس است، به راه درستی نمیرود.
✍️از متن گفتوگوی ده ساعتهی رضا خجستهرحیمی با عبدالکریم سروش. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۱
✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya 
