✍️ چیست سرمنشأ فلاکت ایرانیان؟
قسمت سوم: نقادی تبیین‌ها

🔶 اما نیک که بنگریم هر یک از نظرگاه‌های هفت‌گانه اگرچه اموری برای ما برملا می‌کنند اما به شدت ناکافی به نظر می‌رسند. در واقع با دقت در نظریات فوق‌الذکر به شکل عام می‌توان آنها را ذیل دو دسته نظریات نهادی-ساختاری و نظریات خلقیات جمعی دسته‌بندی کرد.

🔷 اگر منشأ فلاکت را نهادی بینگاریم(خواه فقدان نهاد را مشکل اصلی بدانیم یا شاکله بد نهادی را منشأ تلقی کنیم) باید تبیین کنیم که چرا نهادها در یک جای دنیا پدید آمده‌اند و در جایی دیگر پدید نیامده‌اند. به گمانم اگر یک نهادگرا منشأ وجدان یا فقدان نهاد را به خلقیات، ژنوم یا جغرافیا برگرداند شدیداً از مناط اصلی این موضع عدول کرده است.

🔷 اگر منشأ مشکل را به خلقیات برگردانیم، باید تبیین کنیم که این خلقیات چگونه در جوامعی خاص پدید آمده‌اند. احمقانه است که ماجرا را به ژنتیک برگردانیم بنابراین ممکن است باز به سراغ جغرافیا یا شاکله نهادی برویم که در این صورت نظریه خلقیات راه‌حلی برای مشکل ما نخواهد بود.

🔷 در باب رویکردهایی که تضاد سنت و مدرنیته را منشأ تلقی می‌کنند، باید براستی از آنها پرسید که تحت چه شرایطی جامعه ایران مدرن خواهد بود؟ و خواهید دید که شرایط تحقق مدرنیته در این نظریات چنان لغزان است که همواره می‌توان انسان ایرانی را در تعلیق میان سنت و مدرنیته نگه داشت. کما اینکه عمده طرفداران این نظریه مستقل از آنکه جامعه ایران چه تغییراتی داشته باشند، این حکم به تعلیق وضعیت کنونی را پا برجا نگه می‌دارند.

♦️در نهایت مشکل تمامی نظریات فوق الذکر آن است که نمی‌توانند تغییرات وضعیت فلاکت ایرانیان را تبیین کنند. مناطی که تمامی نظریات نام برده برای فلاکت ایرانیان ذکر می‌کنند، چنان دیرپا است که نمی‌توان تغییرات شدت فلاک و بحران‌زدگی را توضیح داد. بنابر این نظریات شدت فلاکت یا باید ثابت باشد، چرا که این عوامل مدتی طولانی سرجایشان هستند یا آنکه باید انباشتی باشند به نحوی که مدت حضور این عوامل شدت اثر آنها را افزایش دهد. اما بر خلاف تالی این نظریات، جامعه ایرانی از حیث فلاکت و بحران‌زدگی وضعیت نوسانی دارد. فلاکت جامعه ایرانی در دهه 70 و 80 کمتر از دهه 60 است و در دهه 1400 با شدت بیشتری افزایش می‌یابد. بنابراین باید گفت که شدت فلاکت ماهیتی نوسانی دارد و روندی خطی را طی نمی‌کند و تمامی این نظریات از تبیین این ماهیت نوسانی فلاکت و بحران‌زدگی ناتوان هستند.


@anarchomancer