🔶تابلویی از اخلاق اجتماعی پیامبرصلی الله علیه وسلم💓

✍️ضیااحمد فاضلی، مسوول مدرسۀ احیاءالعلوم

خلق خوش خلقی را شکارکند
یک صفت بیش از این چه کار کند؟
یکی از خطرناک ترین مشکلات کنونی امت اسلامی ما -به ویژه جامعۀ افغانی ما- فاصله گرفتن از اخلاق اسلامی است؛ به خصوص در بخش اجتماعی آن که اعتلاء و شکوفائی زندگی اجتماعی جامعه در گروآنست.
این همه تجاوز بر جان، مال و آبروی یکدیگر، عادی پنداشتن افتراء، فریب، توهین، غیبت، خیانت، وعده شکنی و رزائل اخلاقی دیگر؛ همه و همه نشان دهندۀ دوری و بیگانگی ما از اخلاق محمدی است، حال آنکه اگر نگاهی کوتاه به آموزه های اسلام در بارۀ اهمیت آراسته شدن به فضائل؛ و پاکیزه شدن از رزائل اخلاقی بیندازیم سخت دچار شگفتی خواهیم شد. کافی است شما به عنوان مشت نمونۀ خروار به خاطر درک بیشتراهمیت موضوع به این چندحدیث کوتاه از پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم بیندیشید؛ آن جا که می فرمایند: «أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا»(روایت از ترمذی) (کامل ترین مومنان در ایمان داری، آنهائی اند که اخلاقی نیکوتر دارند).
«مَا مِنْ شَیْءٍ أثْقَلُ فِی مِیزانِ الْمُؤمِنِ یَوْمَ الْقِیامَةِ مِنْ خُلُقٍ حَسَنٍ إنَّ اللهَ یَکْرَهُ الْفَاحِشَ الْبَذِیءَ وَ إنَّ صَاحِبَ حُسْنِ الْخُلْقِ لِیَبْلُغُ بِهِ دَرَجَة صَاحِبَ الصَّوْمِ وَ الصَّلاةِ» (به روايت ترمذی) (هیچ چیزی درمیزان حسنات انسان در روز رستاخیز سنگین تر از اخلاق نیکونیست، بی تردید بنده با اخلاق نیکو به بزرگترین درجات و شریف ترین منازل آخرت دست پیدا میکند).
و حتی به تکامل رساندن اخلاق بشری را تمام هدف از بعثت خود معرفی می¬نمایند، آنجا که می فرمایند: «إنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکارِمَ الأخلاق» (بخاری در ادب مفرد) (بدان جهت فرستاده شده ام تا مکارم اخلاق را به کمال و تمام برسانم)
لذا بی جهت نیست که دانشمندان اسلامی صعود به مدارج عالی اخلاق را علت غایی احکام و برنامه های عملی دین بدانند و در هرم سه ضلعی دین؛ بعد از اعتقادات و باورهای دینی، اخلاق را اولین ضلع آن بشمارند.
به نظر می رسد در منظومۀ سه بعدی نظام اخلاقی اسلام (اخلاق الهی، اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی) بخش اخلاق اجتماعی بیشتر مورد جفا و بی مهری قرارگرفته است.
در شرائط حاضر عامل بیشترین تیره روزی های جامعه و امت ما محرومیت از این فضائل اخلاقی است و به خاطر رهایی از این همه نکبت و بدبختی نیاز اساسی به اصلاح اخلاق اجتماعی و یا اگر بهتر بگوییم «اسلامی ساختن اخلاق اجتماعی» خود داریم. لذا جهت مزید آشنائی با بخش اخلاق اجتماعی اسلام، چه نیکواست تا یکی از تابلوهای زیبای اخلاق اجتماعی پیشوای بزرگ ما؛ حضرت محمدصلی الله علیه وسلم را به تماشا نشینیم؛ پیامبری که خداوند تعالی تاج زرین «وانک لعلی خلق عظیم» را بر تارُک مبارک او به در خشیدن گذاشته، بدان امید که توفیق اقتدا به آن الگوی نیکو را یافته و آن حضرت را سرمشق زنده گی خویش سازیم، زیرا موضوع همان گونه است كه سعدی شیرین سخن گفته است:
محال است سعدی که راه صفا توان رفت به جز از پی مصطفی
پیامبر اسلام نگین درخشان هستی که شخصیت مبارک شان در آسمان فضایل همچون آفتابی جهان تاب نور افشانی می کند، اخلاق والا و زیبای شان در مواجهه با مردم و حرمت گزاری به ایشان نمونه، بی نظیر و شنیدنی است.
من به فراخور این مقال کوتاه برآنم تاشمه یی از موضوع را به نقل از «شمائل ترمذی» به روایت هند بن ابي هاله با مختصر توضیحی به رشته ی تحریر درآورم.
وی چشم داشتش را از اخلاق اجتماعی ایشان در این زمینه چنین مطرح می کند:
«پیامبر علیه السلام زبان را جز به سخنان مفید و ارزشمند باز نمی کردند» از سخنان بیهوده و چرندیات جداً نفرت داشتند. سخن به حد ضرورت می گفتند و عبارات شان بسی رسا و درعین حال فشرده و کوتاه بود. «با یاران خویش انس و الفتی خاص داشته و از ایشان جدا نمی شدند» از حضور در جمع شان لذت می بردند، عزلت و گریز از جامعه، خوی وعادت شان نبود. روحیه ی اجتماعی قوی داشتند؛ گنجینه ای از انس و الفت بودند.
«بزرگوار هر قومی را گرامی داشته و آن را متولی امور قومش می ساختند» انسان های ارجمند در چشم شان عزیز بوده و آن ها راشایستۀ سرپرستی امور مردم می دانستند.