وقار نعمت
حمیده رئیس زاده ( سحرخانیم )ین ادبی حیاتی
سحر خانیمین ادبی یارادیجیلیغینا باخدیقدا بیز دیوان ادبیاتینا عایید فولکلوریک شعرلر، عروض وزنینده و غزل قالیبینده یازیلان کلاسیک شعرلر، و سربست قالیبده یازیلان یئنی شعرلر گؤروروک. آنجاق مضمون باخیمیندان بو شعرلرین هئچ بیریسی اؤز قالیبینه سیغماماقدادیر. اؤرنه‌یین بیز غزل قالیبینده و یا قوشما فورماسیندا یئنی و سربست دوشونجه‌نین شاهیدی اولدوغوموز کیمی، بیر سربست قالیبده ده اسکی بیر باخیش آچیسی و کلاسیک بیر دوشونجه‌نی گؤروروک.
آنجاق توم شعرلرده گوجلو و صمیمی بیر دیل، اینجه و حساس بیر روح و گونئی آذربایجان اینسانی‌نین پوئتیک دویغولارینی گؤزه‌لجه تمثیل ائده‌بیلن بیر دوشونجه و دویغو گؤزه چارپماقدادیر. «ماوی‌لر» کیتابیندا‌کی شعرلرینده سئوگی، آیدینلیق، وطن‌پرورلیک، مقاومت، دیره‌نیش و چاغداشلیق قاباریق‌دیر. تیپکی، «آیلی باخیش» شعرلرینین چوغونلوغوندا یئر آلان اسکی‌لیک، کهنه عرفان و صوفیزم کیمی!
سربست شعرلرینده فورم سربست اولسا دا، چوخوندا وزن عروض و هیجا، دوشونجه و دونیا گؤروشو ده کلاسیک‌دیر.
توم بو اوسته گتیردیییم وورغولاری نظره آلاراق سحر خانیمی گونئی آذربایجان نئوکلاسیک شاعرلری سیراسیندا توتماق اولار.
نئوکلاسیک، کلمه آنلامی اولاراق، یئنی اسکی‌لر دئمکدیر.
دئمه‌لی اوزه‌ریندن زامان کئچدیغی حالدا ده‌یرینی ایتیرمه‌ییب، اؤز تۆرونون اؤزگون اؤرنه‌یی اولاراق گؤرولن شئی‌لره کلاسیک دئییریک! نئوکلاسیک ده یئنی کلاسیک‌لر یاراتما چاباسی و یا کلاسیک‌لره یئنی فورم‌لار وئرمه، اونلاری یئنی‌یه ایشله‌مه چاباسی اولاراق یوروملایا بیلیریک. باشقا تعریف‌لرده یاری یئنی زامان یاری اسکی زامان اولاراق نئوکلاسیک کلمه‌سی‌نین تانیم‌لاندیغینیدا گؤروروک.
اؤنجه باروک و روکوکو آخیم‌لارینا تَپکی اولاراق معماری‌ده باشلادی. سونرا دیگر صنعت داللارینی ائتکی‌له‌دی. کلاسیک کولتورون ساده و چیلپاق تئکنیک‌لرله آنلادیلماسی سئنتئزی دوشونجه‌سی‌دیر. بیچیم اولاراق کلاسیزمه باغلی اولماقلا بیرلیکده اؤز یؤنوندن یئنی‌لیکلره آچیق اورونلر (محصوللار) وئریلمیشدیر. داها چوخ معماری و رسیم‌ده ائتکیلی اولموشدور.
نئوکلاسیزم اون‌سکگیزینجی یوز ایلین ایکینجی یاری‌سیندا آلمانیا’دا اورتایا چیخان، آنجاق فیرانسا’دا داها چوخ اویقولانما ایمکانی تاپان و آنتیکیته‌دن اسین‌لنه‌رک کلاسیک فورملارا دؤنوشو آماجلایان صنعت آنلاییشی و اوسلوبودور. اییرمینجی یوز ایلین باشلاریندا ایسه سیمگه‌وی‌لیه(سمبولیزم) تپکی اولاراق گلیشن و کلاسیک بیه‌نی‌نی، کلاسیک اوسلوبو جانلاندیرماغی آماجلایان ادبیات جیغیری‌دیر.
نئوکلاسیک دئییمی ده، گئنل اولاراق کلاسیک نیته‌لیک‌لر داشییان اثرلر اوچون قوللانیلیر. یونان اصیللی فرانسیز شاعر ژئان مورئاس’ین اسکی یونان و روما جیزگی‌سینده‌کی گوزه‌للیک آنلاییشینی ایش‌له‌ین شعرلری نئوکلاسیزمین اؤرنه‌یی‌دیر.
اؤرنه‌یین تورکییه ادبیاتیندا یحیا کمال بیاتلی’نین شعری، ائستئتیک آچی‌دان دیوان شعرینه باغلی یانلاری‌یلا نئوکلاسیزم اولاراق گؤرولموشدور. یحیا کامال’ین شعرلری، بیچیم یؤنوندن اسکی، اؤز یؤنوندن یئنی‌دیر.
نئوکلاسیزم، آنتیک یونان و آنتیک روما دؤنه‌مینه عایید طرزلرین یئنی‌دن جانلاندیریلماسی‌یلا اورتایا چیخان بیر آخیم‌دیر. بو آخیمین ان اؤنملی اؤزَللیک‌لریندن بیری آشیری سوسله‌مه‌جی‌لییه، آشیری بزه‌ک-دوزه‌یه دویولان تَپکی‌نین اورتایا قویولماسی‌دیر.
«دایانماغا دیوار /
نفس چکمه‌‌یه آز-چوخ هاوا/
آلیشدیرماغا سیگار/
سینه‌‌مین دردین بیتیرمه‌یه/
داوا وار…/
بونلار دئییل دردیم/
گونش یئرینه/
اولدوزلارا کیفایت‌لنه بیلردیم/
باشیمی چیینیوه قویوب/
آغلایا بیلسه‌‌یدیم…»/
تاساریمجی‌لیق صنعتینده ده یونان و رومادا بو صنعت باروک طرزین آشیریلیغینا و روکوکو’نون دونیوی و ائروتیک کاراکتئرینه تَپکی اولاراق گلیشمه‌یه باشلادی. قهرمانلیق تئمالاری‌نین یئرینی آنتیک تاریخ تئمالاری آلدی. باروک و روکوکو’داکی رنک ائتکی‌لشیمی‌نین و باش دؤندوروجو کومپوزیسیونلاری یئرینه جیزگی‌یه، ایشیق-گؤلگه تئکنیکینه و اینسان ووجودونون کلاسیک اورانلارینا دایالی سرت کومپوزیسیونلار آلدی. عینی زاماندا اویقولامالاریندا رؤنئسانس رسیم تئکنیک‌لرینه دؤندولر.
تیپکی سحر خانیمین شعرینده‌کی آغ-قارا و ایشیق-کؤلگه جیزگی‌لر کیمی.
«اؤزوم اؤز قارشیما قارشی کسیرم اؤز یولومو/
منی یول وئر اؤزونه، مندن اوزاق ساخلا منی»/
……
«دئییرسن چک خیالدان ال، خیالین چکمه‌ییر ال گل/
آتیل تیر خیلاص ایله، حریم سینه‌می دَل گل»
……
«اوجالیق‌لاردا ایزین وار دئیه‌رک
Post #30202
392