چهل و پنج) ‌ یادروز پور سینا

نخستین روز شهریورماه به نام نامی یکی از بزرگ‌ترین فرزندان ایران، پور سینا (بوعلی سینا)، نام‌گذاری شده است؛ گرچه هر روز، روز پورسیناهای ایران‌زمین است که ماندگاری و سرفرازی این سرزمین مرهون کوشش‌های بزرگ‌‌مردانی چون پور سیناست. بزرگانی چون پور سینا به دو سبب و از دو منظر مورد نقد قرارمی‌گیرند:

ــ یکی بدان سبب که بزرگ‌اند و در حوزه یا در حوزه‌های کار خود رستم‌اند؛ یعنی که پهلوانی یگانه‌اند و لاجرم مورد رشک و حسد واقع می‌شوند. کسی با شغادها کاری ندارد، رستم‌ها رشک‌برانگیزند.

ــ دوم ازآن‌جهت که روزگارهای ابن‌سینا‌پرور، روزگارهای زایندگی و پویایی است و از ویژگی‌های دوران زایندگی، نقد است؛ پدیده‌ای که اگر درست مورد استفاده قرار‌گیرد بر پویایی و زایندگی می‌افزاید و کاستی‌های هرآنچه را که مورد نقد است اصلاح می‌کند و امر اصلاح‌شده را به‌ کمال می‌رساند، که به گفتهٔ سعدی: «متکلم را تا کسی عیب‌ نگیرد سخنش صلاح نپذیرد». این عیب‌ گرفتن، همان نقد کردن است؛ بازنمودن نقطه‌های قوت و ضعف یک اثر، خواه سخن باشد، خواه نظریهٔ علمی و فلسفی.

روزگار ابن‌سینا، سدهٔ چهارم و اوایل سدهٔ پنجم، عصر زایایی و پویایی بود. گرچه این ویژگی، از سدهٔ پنجم «عزم رحیل» کرده‌بود و آماده می‌شد تا پهنهٔ فرهنگ ما را ترک‌ کند، اما تا اندازه‌ای و تأکید می‌کنم، تا اندازه‌ای، در سدهٔ ششم و تا پیش از حملهٔ مغول، همچنان «به‌گونه‌ای» در کار بود. نقد شمس از پورسینا و اعلام این نظر که: «بوعلی نیم‌فلسفی است»، حاصل «حضور سنت نقد، به‌گونه‌ای» در سدهٔ ششم است.

پایان سخن آنکه آدمی در هر مقام و هر پایه‌ای که باشد حاصل برآیند (معدل) کاستی‌ها و افزونی‌ها و نتیجهٔ نقص‌ها و کمال‌هاست و آنچه از همه بیشتر دارای اهمیت است همان برآیند است و همان معدل که پایگاه و جایگاه هرکس را تعیین می‌کند؛ وگرنه هیچ‌کس مصون از خطا نیست.

همراه با این یادداشت فایل سخنرانی خود را با عنوان «بوعلی نیم‌فلسفی است!» به یاران و همراهان عزیز تقدیم می‌کنم؛ عنوانی که به‌ نظر بعضی از یاران، ناتمام است و باید جای خود را به این عنوان بدهد: «بوعلی، تمام‌فلسفی است».
@a_daadbeh