@a_daadbeh

سی و نه) روز حکیم فردوسی خجسته باد!

چرا فردوسی را حکیم خوانده‌اند؟ حکیم از یک دیدگاه مترادف با فیلسوف است و هر معنایی که از فیلسوف بتوان به دست داد از حکیم نیز می‌توان به دست داد. به‌عنوان مثال، نام کتاب ارجمند زنده‌یاد فروغی، سیر حکمت در اروپا، مؤید ترادف حکیم و فیلسوف و طبعاً مؤید مترادف بودن حکمت و فلسفه است. با این توضیح روشن می‌شود که حکیم چونان فیلسوف، نیز برطبق سنت ارسطویی ـ سینوی، بر اندیشمندان جامع‌الاطرف اطلاق می‌شد.

شاعران بزرگ در آن زمان ــ که دوران حاکمیت سبک خراسانی بر ادب فارسی بود ــ و شایسته‌ترین آن‌ها، فردوسی، شاعری اندیشمند و جامع الاطراف به شمار می‌آمد و بیش از هر اندیشمند دیگری سزاوار لقب حکیم بود. شاهنامه، گذشته از جنبۀ ادبی و تاریخی و حماسی، آکنده از دانش‌های گوناگون است که همانا دانش‌هایی است که حکیم بر آن‌ها چیرگی داشته و از آن‌ها سخن گفته است. مجموعۀ این دانش‌ها، اعم از دانش‌های فلسفی و غیرفلسفی، با ذهن پویای حکیم فردوسی در آمیخته و خردمندی و بینش ویژه‌ای به بار آورده است که از آن به روشن‌بینی و روشن‌رایی و در روزگار ما، به روشنفکری تعبیر می‌شود. روشنفکری همراه است با تعهد و تشخيص و تواناییِ پیش‌بینی که جمله در حکیم ما گرد آمده بود و با چنین بینشی بود که خطرهایی را بازشناخت که هویت ملی مردم ایران را تهدید می‌کرد و دانست که بقای ایران و ایرانی در گرو بقای «زبان فارسی» است: «عجم زنده کردم بدین پارسی».

چنان‌که بارها گفته‌ام، بار دگر می‌گویم که به تعبیر اهل فلسفه، هویت ملی به «ماده» می‌ماند که تشخّص و تعیّن ندارد و مبهم است، و زبان ملی که به «صورت» (حقیقت هر چیز) شبیه است، چون به ماده بپیوندد تشخّص می‌یابد... و چنین بود که حکیم فردوسی با زنده‌کردن زبان فارسی به هویت ملی معنا بخشید؛ هویتی که بنیاد حیات یک ملت است، هویتی که اگر از آن غافل بمانیم و بر آن تأکید نورزیم، در این جهان پرآشوب حیران می‌مانیم و در نبردهایی که به ما تحمیل می‌شود می‌بازیم!

سخن را با ابیاتی از شاهنامه به سر می‌برم که بیانگر نقش زبان ملی در شکل‌گیری هویت ملی است:
بسی رنج بردم در این سال سی
عجم زنده کردم بدین پارسی
بناهای آباد گردد خراب
ز باران و از تابش آفتاب
پی افگندم از نظم کاخی بلند
که از باد و باران نیابد گزند
جهان کرده‌ام از سخن چون بهشت
از این پیش تخم سخن کس نکِشت
نمیرم از این پس که من زنده‌ام
که تخم سخن را پراگنده‌ام
هرآن‌کس که دارد هش و رای و دین
پس از مرگ بر من کند آفرین

https://bit.ly/2yZPS5O