نود و پنج) نظامی و خاستگاه شعر


درآمد
یادروز نظامی پیش روست. گرچه همهٔ روزها روز نظامی و دیگر بزرگان ادب فارسی است، اما در تقویم رسمی ایران بیست و یکم اسفندماه را روز نظامی خوانده‌اند. به همین مناسبت به پیشواز این روز بزرگ می‌رویم و بحث نظامی و خاستگاه شعر (همراه با فایل  کامل سخنرانی) ایراد‌‌شده در این موضوع را به یاران درگاه و تمامی دوست‌داران فرهنگ و ادب فارسی تقدیم می‌کنیم.

طرح موضوع
نظامی گنجوی نه‌تنها شاعری توانا، بلکه اندیشمندی بزرگ بود که در آثارش به چیستی، خاستگاه و ارزش شعر پرداخته است. او معتقد است که شعر تنها یک آرایش لفظی نیست، بلکه ابزاری برای بیان اندیشه‌های عمیق و راهی برای کسب معرفت است. یکی از سه مسئلهٔ شعر، مسئلهٔ خاستگاه یا منشأ شعر است. در این باب به طور کلی سه دیدگاه مطرح است: دیدگاه روان‌شناختی که شعر را نتیجهٔ غریزه‌ای ویژه می‌داند که می‌توان آن را غریزهٔ شاعرانه خواند؛ دیدگاه تجربی که برطبق آن شعر نیز مانند امور دیگر امری تجربی و آموختنی است؛ دیدگاه متافیزیکی که برطبق آن شعر نتیجهٔ نوعی الهام است، چنان‌که نظامی می‌گوید:

پیش و پسی بست صف کبریا
پس شعرا آمد و پیش انبیا

اما نظامی راهی میان دو راه تجربی و متافیزیکی می‌جوید. او بر این باور است که شاعر برای پرواز در دنیای شعر به دو بال نیاز دارد:  بال الهام و  بال دانش. ازیک‌سو، تزکیهٔ نفس و تهذیب روح او را به سرچشمهٔ الهام متصل می‌کند و ازسوی‌دیگر، اندیشه، مطالعه و آگاهی، پایهٔ محکمی برای سخن او می‌سازد.

نظامی در اشعارش بارها بر اهمیت این دو عنصر تأکید می‌ورزد. او شعر را هنری می‌داند که نه‌تنها از دل احساس و شور درونی برمی‌خیزد، بلکه نیازمند شناخت ژرف، حکمت و تاریخ است. او در کنار ایمان به معنویت، بر عقلانیت و یادگیری نیز تأکید می‌کند و شاعری را رسالتی بزرگ می‌شمارد. به همین دلیل، شعر او آمیزه‌ای از معرفت، زیبایی و اخلاق است. در جهان‌بینی او شاعر تنها سخن‌پرداز نیست، بلکه پیام‌آور حقیقت و واسطه‌ای میان جهان انسان و جهان برین است.


#نظامی_گنجوی #فلسفه_شعر #الهام_یا_اندیشه #ادبیات_فارسی #حکمت_ایرانی #شاعر #معرفت #تزکیه_و_دانش
@a_daadbeh