🌿این نشست به‌عنوان نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های تخصصی حوزهٔ آب، در امتداد فعالیت‌هایی شکل گرفت که مؤسسهٔ زنان (مجتمع فرهنگی طالقانی) روز سه‌شنبه ۹ دی ۱۴۰۴، از ساعت ۵ تا ۸ برگزار کرد.
مؤسسهٔ زنان از سال ۱۳۵۸ به‌صورت غیررسمی و از سال ۱۳۶۲ به‌طور رسمی فعالیت‌های خود را آغاز کرده و از اواسط سال ۱۴۰۳ نیز با تمرکز بر آموزش‌های محیط‌زیستی، به‌ویژه در حوزهٔ آب، این فعالیت‌ها را وارد مرحله‌ای تازه کرده است.
💧این نشست با ارائهٔ خانم مهندس لادن بینا، کارشناس ارشد وزارت جهاد کشاورزی و عضو کارگروه مدیریت مشارکتی آبِ کمیتهٔ ملی آبیاری و زهکشی، برگزار شد.
🔆نشست با نمایش یک نقاشی تأثیرگذار و پرمحتوا از دانش‌آموز کلاس نهم، آجونات سیندهو از ایالت کرالای هندوستان، آغاز شد؛ نقاشی‌ای که به‌روشنی نشان می‌داد مادر در طول یک روز چه حجم گسترده‌ای از کار، مراقبت و مدیریت را بر عهده دارد. این تصویر، تمثیلی ساده اما گویا از نقش‌های نادیده‌گرفته‌شدهٔ زنان بود و به نقطهٔ شروعی برای گفت‌وگویی عمیق‌تر دربارهٔ دیده‌نشدن نقش زنان در مدیریت منابع، به‌ویژه آب، تبدیل شد.
💧در ادامه، بحث به روایت‌ها و آیین‌های بومی پیوند خورد؛ از «عروس قنات» گرفته تا افسانه‌ها و قصه‌هایی چون «ننه‌دریا» و دیگر روایت‌های محلی مرتبط با آب که همگی نشان‌دهندهٔ حضور پررنگ زنان در فرهنگ، حفاظت و تداوم منابع آبی بودند. سپس نمونه‌های متعددی از مشارکت عملی زنان در استان‌های مختلف مطرح شد؛ از طرح‌های بومی و محلی در خراسان جنوبی و یزد تا کرمان و خوزستان. این مثال‌ها نشان داد که زنان، چه در سطح خانوادگی و چه در سطح اجتماعی، همواره بخشی از مدیریت آب بوده‌اند، حتی اگر این نقش‌ها کمتر از سوی نهادهای دولتی یا حتی در برخی موارد از سوی همسران خودشان به رسمیت شناخته شده باشد.
💧بخش مهمی از نشست به مرور تاریخی نقش زنان در آب اختصاص داشت؛ از گذشته‌های دور تا امروز. این مرور تاریخی نشان داد که حضور زنان در مدیریت منابع آب نه پدیده‌ای نوظهور، بلکه بخشی ریشه‌دار از زیست اجتماعی در ایران بوده است؛ حضوری که در گذر زمان و با تغییر ساختارهای حکمرانی و توسعه، کم‌رنگ یا پنهان شده است.
در جریان نشست، به نمونه‌هایی از طرح‌های مشارکتی زنان در مدیریت منابع آب در سطح بین‌المللی نیز اشاره شد؛ از جمله تجربه‌های پاکستان، هند، عراق، ترکیه و دیگر کشورها، و دربارهٔ کارآمدی و دستاوردهای این طرح‌ها گفت‌وگو صورت گرفت.
🌧️در ادامه، به دیدگاه‌های خانم الینور اوستروم، پژوهشگر سوئدی و برندهٔ جایزهٔ نوبل اقتصاد در سال ۲۰۰۹، اشاره شد. ایشان بحث تراژدی منابع مشترک را به چالش کشید. فرصت‌ها و سیاست‌های پیشنهادی نشست نیز به شرح زیر تبیین گردید:
✔️در ادامهٔ گفت‌وگوها، دیدگاه‌های متنوعی مطرح شد. یکی از حاضران ابراز امیدواری کرد که برخلاف تصور عمومی، در برخی نهادهای دولتی تغییرات مثبتی در حال شکل‌گیری است و حضور سخنرانانی مانند خانم مهندس بینا نشان می‌دهد که درون این ساختارها نیز افرادی دغدغه‌مند وجود دارند که مسئلهٔ آب را به‌درستی فهمیده‌اند و به دنبال راهکارهای عملی هستند. در مقابل، برخی دیگر معتقد بودند که مسئله ریشه‌ای‌تر از این‌هاست و تا زمانی که ساختار حکمرانی اصلاح نشود، تغییرات مقطعی چندان اثرگذار نخواهد بود.
🌿در این میان، دو نفر از شرکت‌کنندگان که باغدار بودند—یکی باغدار زیتون و دیگری فعال در حوزهٔ کشاورزی نوین در منطقهٔ طالقان—از تجربه‌های عملی خود گفتند و نشان دادند که چگونه مدیریت درست آب، هم در حفظ منابع و هم در پایداری معیشت نقش کلیدی دارد. فرد دیگری که در وزارت کشور فعالیت داشت، بر اهمیت آموزش تأکید کرد و معتقد بود آموزش صحیح باید از مدارس و دانشگاه‌ها آغاز شود تا نگاه نسل‌های بعدی به آب تغییر کند. همچنین یکی از حاضران از تجربه‌های میدانی خود در روستاهای کرمان گفت و توضیح داد که چگونه چشم‌پوشی از واقعیت‌های زیست‌بومی، خشکی اقلیم و برداشت بی‌رویه از منابع آب‌های زیرزمینی برای کشاورزی، مردمان این مناطق را با بی‌آبی‌های طولانی‌مدت مواجه کرده است.
💧در بخش پایانی من به دغدغهٔ اصلی گروه «زنان آبیار محلی» اشاره کردم. تأکید من بر این بود که مسئلهٔ آب، در کنار ناکارآمدی‌های حکمرانی و مدیریتی، مسئله‌ای عمیقاً فرهنگی نیز هست. ما باید یاد بگیریم که آب کالایی بی‌پایان و همیشه در دسترس نیست که بتوان هر زمان و به هر شکلی مصرف‌اش کرد.
برای خواندن گزارش کامل به لینک زیر رجوع کنید.
تصاویر مربوط به این گزارش را اینجا ببینید.
#زنان_آبیار_محله
💠@zananeabyar
💠@womeninstituteofIran