یک مغالطه‌ی سیاسی که سبب خطا در استدلال می‌شود: خلط انگیزه و انگیخته.

✍️ محمدرضا سلیمی

مغالطه‌ی خلط انگیزه و انگیخته زمانی روی می‌دهد که ما به‌جای نقد «محتوای استدلال» به «انگیزه‌ی استدلال‌کننده» حمله کنیم. به‌عبارت‌دیگر، به‌جای اینکه توجه کنیم استدلال‌کننده چه می‌گوید و ارزش و ادله‌ی ادعایش چیست، به انگیزه و تعلقات او توجه می‌کنیم و می‌گویم که به کدام حزب، جناح یا گروه وابسته است. یا اینکه انگیزه‌ی او و همفکرانش چیست. این مغالطه زیرمجموعه‌ی مغالطه‌‌ی حمله به شخص است.

مغالطه‌ی خلط انگیزه و انگیخته از این پیش‌فرض نادرست سرچشمه می‌گیرد که ما گمان می‌کنیم امکان ندارد عقیده‌‌ای درست و مستدل از سوی شخصی ارائه شود که موقعیت مناسبِ علمی یا اجتماعی ندارد، یا اینکه انگیزه‌هایش نامعقول است. برای مثال، حکومت با منتسب کردن معترضان به خارج از کشور یا با این ادعا که آنها گِیمِر (gamer) و نیت ¹(NEET) هستند، نمی‌خواهد صدایشان را بشنود و ادعا می‌کند که انگیزه‌های نامعقول و عوامل خارجی در پس این اعتراضات است، در‌حالی‌که معترضان نه نیت هستند، نه گِیمِر و نه به عوامل خارجی وابسته، بلکه آنها از وضع موجود و نحوه‌ی حکمرانی حاکمان به‌شدت ناراضی‌ و معترض‌ و خواهان تغییر وضع موجودند. درواقع، نحوه‌ی حکمرانی نادرستِ حاکمان خشم معترضان را «برانگیخته»، نه اینکه «انگیزه‌»ی آنها تخلیه‌ی هیجانات و احساسات است.

مغالطه‌ی خلط انگیزه و انگیخته باعث می‌شود که حکومت درک درست و دقیقی از دلایل و انگیزه‌های اعتراضات و معترضان نداشته باشد و در سطح کلان صرفاً دلایل اقتصادی و معیشتی را جایگزین انگیزه‌های سیاسی کند. اگر نهادهای سیاسی و امنیتی نگاه گسترده و عمیقی به اعتراضات به‌عنوان یک رفتار جمعی نداشته باشند و دائم در شمارش معترضان دودوتا چهارتا کنند، در دام خطای تحلیل افتاده و نمی‌توانند راهکارهای مناسب و معقولی برای برون‌رفت از وضع موجود اتخاذ کنند.

📙 منبع: مغالطات، دکتر علی‌اصغر خندان

1. اصطلاح NEET سرواژه و مخفف عبارت not in education, employment and training است. نیت به شخصی می‌گویند که نه تحصیل می‌کند، نه کار می‌کند و نه برای کار آموزش می‌بیند.‌ درواقع، به «آدم علاف و بیکار» نیت می‌گویند. حکومت ادعا می‌کند که معترضان نیت هستند؛ یعنی نه تحصیل می‌کنند، نه کار می‌کنند و نه برای کار آموزش می‌بینند، درحالی‌که اکثر معترضان دانشجو و از قشر روشنفکر جامعه هستند.

@wikifallacy