چرا نقطه‌ی شروع تفکر نقادانه شناخت ذهن و طبیعت انسان است؟

📝 محمدرضا سلیمی

ما انسان‌ها خیال می‌کنیم چون «مغز» داریم «عقل» هم داریم و درنتیجه «عقلانی» می‌اندیشیم. این باور نادرست از این پیش‌فرض نادرست نشئت می‌گیرد که «انسان موجودی عاقل است‌»؛ درصورتی‌که «انسان موجودی خودفریب است» و تمایل دارد «به خودش آسیب برساند».¹

تقکر نقادانه این پیش‌فرض غلط را باطل می‌کند. درواقع، تفکر نقادانه از این پیش‌فرض آغاز نمی‌شود که انسان «خردمند» است؛ از این واقعیت شروع می‌شود که انسان «خودفریب» است و با ذهن فریبکار و خطاکار فکر می‌کند.

بنابراین، ما باید تفکر نقادانه را از شناخت ذهن و طبیعت انسان شروع کنیم. چرا؟ چون انسان‌‌ به طور طبیعی:

۱. آرزو‌اندیش‌ است.

۲. خودمحور است.

۳. خطاپذیر است.

۴. لجباز است.

۵. متعصب‌ است.

۶. بی‌انصاف‌ است.

۷. خودفریب‌ است.

۸. زودباور است.

۹. زودرنج‌ است.

۱۰. زود عصبانی می‌شود.

۱۱. زود قضاوت می‌کند.

۱۲‌. زود نتیجه می‌گیرد.

۱۳. زود تعمیم می‌دهد.

۱۴. زود واکنش نشان می‌دهد.

۱۵. زود فریب می‌خورد.

۱۶. سریع تصمیم می‌گیرد.

۱۷. سریع انتخاب می‌کند.

۱۸. تلقین‌پذیر‌ است.

۱۹. جانبدارانه می‌اندیشد.

۲۰. خرافاتی فکر می‌کند.

۲۱. مغرورانه می‌اندیشد.

۲۲. سیاه و سفید فکر می‌کند.

۲۳. خیال می‌کند همه‌چیز می‌داند.

۲۴. قالبی فکر می‌کند.

۲۵. مبهم فکر می‌کند.

۲۶. تحت تأثیر احساسات قرار می‌گیرد.

۲۷. به دنبال تأیید است.

۲۸. تحت تأثیر گروه قرار می‌گیرد.

۲۹. شخصیت‌پرست است.

۳۰. در علت‌یابی خطا می‌کند.

۳۱. از برداشت اولیه تأثیر می‌پذیرد.

و ده‌ها دلیل دیگر. شما هم می‌توانید با توجه به دانش، تجربه و مشاهدات خود دلایل دیگری را به این فهرست اضافه کنید.

بنابراین، ما با ذهنی فکر می‌کنیم که به طور ناخودآگاه و نظام‌مند مستعد خطاست و مدام خودش را فریب می‌دهد. ازاین‌رو، اگر می‌خواهید تفکر نقادانه بیاموزید؛ باید با شناخت ذهن، عملکردها و محدودیت‌های آن را شروع کنید.

مأموریت اصلی و حیاتی تفکر نقادانه هدایت انسان در مسیر درست اندیشیدن و ارتقای کیفیت تفکر از طریق شناخت ذهن و طبیعت انسان است. تفکر نقادانه ما را ترغیب می‌کند ابتدا اعتراف کنیم با ذهن فریبکار، خطاکار، ریاکار، متعصب، خودمحور و حق‌به‌جانب می‌اندیشیم. تفکر نقادانه به ما می‌‌گوید ابتدا باید به نادانی و خطاپذیری خود اعتراف کنید تا بتوانید زمینه‌ی فکری را برای یادگیری این مهارت فراهم کنید. این اعترافات فکری نقطه‌ی آغاز نقادانه اندیشیدن است.

۱. خانواده‌ی خردمند: چگونه در خانواده نقادانه بیندیشیم (ص. ۱۲)

آموزش تفکر نقادانه

@wikifallacy