🔹 1- INS (Inertial Navigation System)
سامانه ناوبری اینرسی
این سامانه «مغز ناوبری» بسیاری از موشک‌ها، پهپادها و هواپیماهای نظامی است.
🔸 چگونه کار می‌کند؟
INS از دو حسگر اصلی استفاده می‌کند:
• ژیروسکوپ (Gyroscope): جهت و تغییر زاویه را اندازه‌گیری می‌کند.
• شتاب‌سنج (Accelerometer): شتاب در سه محور را اندازه‌گیری می‌کند.
🔸 رایانه با پردازش این داده‌ها، سرعت، مسیر و موقعیت وسیله را محاسبه می‌کند.
🔸 مزایا:
• مستقل از هرگونه سیگنال خارجی است.
• در برابر جنگ الکترونیک مقاوم است.
🔸 عیب:
• به مرور زمان دچار خطای تجمعی (Drift) می‌شود.
🔹 2- GNSS (GPS, GLONASS, BeiDou, Galileo)
این سامانه موقعیت وسیله را از طریق ماهواره‌ها تعیین می‌کند.
🔸 مزایا:
• دقت بسیار بالا
• بدون خطای تجمعی
🔸 معایب:
• امکان اخلال (Jamming)
• امکان فریب (Spoofing)
🔸 به همین دلیل، موشک‌ها معمولاً GPS را با INS ترکیب می‌کنند.
🔹 3- TERCOM (Terrain Contour Matching)
سامانه تطبیق عوارض زمین
موشک در ارتفاع پایین پرواز می‌کند و با استفاده از ارتفاع‌سنج راداری، شکل زمین زیر خود را اندازه‌گیری می‌کند.
🔸 سپس داده‌های به‌دست‌آمده را با نقشه دیجیتال ذخیره‌شده مقایسه می‌کند.
🔸 در صورت وجود اختلاف، مسیر اصلاح می‌شود.
🔸 کاربرد:
• موشک‌های کروز دوربرد
🔹 4- DSMAC (Digital Scene Matching Area Correlation)
نسل پیشرفته‌تر TERCOM است.
🔸 در این روش، دوربین یا حسگر اپتیکی از سطح زمین تصویر می‌گیرد.
🔸 رایانه تصویر واقعی را با تصاویر ذخیره‌شده مقایسه می‌کند.
🔸 در صورت وجود اختلاف، مسیر اصلاح می‌شود.
🔸 مزیت:
• دقت بسیار بالا در مرحله پایانی
🔹 5- Data Link
لینک داده ارتباطی
این سامانه امکان ارتباط موشک یا پهپاد با سکوی پرتاب یا مرکز فرماندهی را فراهم می‌کند.
🔸 از طریق آن می‌توان:
• هدف را تغییر داد.
• مختصات جدید ارسال کرد.
• مأموریت را لغو کرد.
• اطلاعات شناسایی دریافت کرد.
🔸 در پهپادها تقریباً همیشه وجود دارد.
🔹 6- Radar Seeker
جستجوگر راداری
در مرحله نهایی، موشک با استفاده از رادار، هدف را پیدا و تعقیب می‌کند.
🔸 انواع آن:
• Active Radar
• Semi-Active Radar
• Passive Radar
🔸 نمونه‌ها:
• AIM-120 AMRAAM
• R-77
🔹 7- Infrared Seeker (IR)
جستجوگر فروسرخ
موشک گرمای موتور یا بدنه هدف را دنبال می‌کند.
🔸 نمونه‌ها:
• AIM-9X
• R-73
🔸 مزیت:
• انتشار امواج ندارد.
• کشف آن دشوار است.
🔹 8- Electro-Optical / TV Seeker
هدایت تصویری
موشک با استفاده از دوربین تلویزیونی یا اپتیکی، هدف را شناسایی می‌کند.
🔸 کاربرد:
• بمب‌های هدایت‌شونده
• برخی موشک‌های هوا به زمین
🔹 9- Laser Guidance
هدایت لیزری
هدف توسط یک نشانگر لیزری روشن می‌شود.
🔸 موشک انعکاس لیزر را دنبال می‌کند.
🔸 نمونه‌ها:
• AGM-114 Hellfire
• Paveway
🔹 10- Multi-Mode Guidance
ترکیب چند سامانه
تقریباً تمام موشک‌های مدرن از چند سامانه به‌صورت هم‌زمان استفاده می‌کنند.
🔸 نمونه‌ها:
• موشک کروز:
INS → GNSS → TERCOM → DSMAC
• موشک هوا به هوا:
INS → Data Link → Active Radar
• پهپاد رزمی:
INS → GNSS → Data Link → حسگرهای EO/IR
🔹️ جمع‌بندی:
🔸️ سامانه‌های هدایت مدرن را می‌توان در سه مرحله خلاصه کرد:
🔸 ناوبری اولیه: INS و GNSS
🔸 اصلاح مسیر در میانه راه: Data Link، TERCOM یا DSMAC، بسته به نوع سامانه
🔸 هدایت نهایی: جستجوگر راداری، فروسرخ، لیزری یا اپتیکی
🔹 این معماری چندلایه باعث می‌شود سامانه حتی در صورت از دست دادن یکی از منابع ناوبری، بتواند با تکیه بر سایر حسگرها مأموریت خود را ادامه دهد.
(Part 4)
#Navigation
@VostokCommand | Knight