🔹نقش متوازنگری روسیه در مذاکرات وین؛ بخش دوم

🖋به قلم آرزو زارع عسکری

برای درک و فهم رویکرد مسکو در قبال موضوع هسته‌ای ایران این موضوع را باید در قالب چارچوب کلان سیاست خارجی روسیه و نقش‌های مد نظر رهبران این کشور و جایگاه ایران در رابطه با این نقشه ها ارزیابی کرد.با گسترش نفوذ اوراسیاگرایی از نیمه دوم دهه ۱۹۹۰ و همراهی عملگرایی با آن، نقش‌هایی مانند قدرت بزرگ جهانی در کنار سایر قدرت ها،ابرقدرت منطقه‌ای و حفظ هژمونی در خارج نزدیک و ابرقدرت هسته‌ای برای سیاست خارجی روسیه تعریف شده‌اند.با توجه به چنین نقشها و در نظر داشتن انگیزه‌ها و منافع روسیه می‌توان بیان داشت که عوامل اقتصادی، کوشش برای ایفای نقش قدرت بزرگ جهانی در موضوع هسته‌ای ایران به عنوان یک اختلاف بین‌المللی، کنترل افزایش احتمالی یا کاهش شدید قدرت و ثبات ایران در چارچوب رویکرد منطقه‌ای، کنترل و نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران در قالب دکترین منع اشاعه هسته ای روسیه و فشارهای دیگر بازیگران و کوشش مسکو برای مدیریت روابط با غرب در کنار هم و در برهه‌های زمانی مختلف روند برنامه هسته‌ای ایران تعدیل و فشارهایی نظیر احتمال حمله نظامی علیه ایران و بی‌ثباتی احتمالی در مرزهای جنوبی روسیه اشاره داشت.
از دیدگاه النا سوپنینا، تا زمانی که روسیه خود در ساخت نیروگاه های هسته‌ای مشارکت دارد نباید از توسعه تکنولوژی هسته‌ای در سایر کشورها از جمله ایران بیم داشته باشد و با توجه به برنامه جامع ایران برای توسعه صنعت هسته‌ای فرصت مناسبی برای صنعت اتمی روسیه فراهم شده است.
در سند جدید سیاست خارجی روسیه، برای نخستین بار، ایران به صورت منحصر به فرد به عنوان کشوری که روسیه خواهان برقراری روابط با آن است ذکر می‌شود. در بند 94 این سند روسیه متعهد به توسعه فراگیر همکاری‌ها با جمهوری اسلامی ایران بوده و به دنبال تضمین اجرای پیوسته توافق برنامه جامع اقدام مشترک جهت حل مسأله برنامه هسته‌ای ایران براساس قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل در 20 جولای 2015 و تصمیمات شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی می‌باشد و از این فرآیند تحت هر شرایطی حمایت می کند. بنظر می‌رسد این تصمیم روسیه در ارتقاء روابط خود با ایران در قالب راهبرد سیاست نگاه به شرق روسیه با توسعه مشارکت های شرقی با هندوستان، مغولستان، ژاپن و ایران و البته اعضای سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه اوراسیا و کشورهای مستقل مشترک المنافع در پاسخ به گسترش ناتوست. ایران و روسیه دارای منافع مشترکی هستند که درگسترش همکاری‌های این دو کشور مؤثر بوده که می‌توان به تلاش آن‌ها جهت مقابله با نفوذ قدرت‌های منطقه ای و فرامنطقه ای در آسیاسی مرکزی و قفقاز، مخالفت با گسترش ناتو،جلوگیری از تسلط شرکت‌های بزرگ فراملیتی بر انرژی منطقه اسیای مرکزی و قفقاز اشاره کرد.
سخن آخر اینکه روسیه به دلیل وجود نظام سیاسی متمرکز و عمل گرا، همواره به کشوری فرصت طلب که به دنبال منافع خوداست به جهان نگاه می کند. و در مورد نوع تعامل با ایران، برخلاف همتایان آمریکایی خود،رویکردی خصمانه در قبال ایران ندارد اما آشکارا درصدد شناسایی چالش‌های پیش رو حکومت ایران و بهره بردن از نقاط آسیب و قوت آن برای فزونی بخشی منافع دولت متبوع خود می باشد.روسیه به دنبال احیای توافق هسته ای است چرا که گزینه‌های جایگزین چندان جذابیتی برای روسیه ندارند.اگر ایران به سمت سلاح هسته‌ای برود این امکان وجود دارد که برخی از بازیگران دیگر و همسایگان روسیه نظیر ترکیه و حتی آذربایجان نیز بخواهند به این سمت بروند و یا کشورهای عربی خلیج فارس، و این برای روسیه واقعا یک دردسر بزرگ خواهد بود؛و یا اینکه یکبار دیگر شاهد درگیری و حضور نظامی آمریکا در حیات خلوت خودش خواهد بود که آن هم برای روسیه تبعات منفی دارد، بنابراین روسیه واقعا به دنبال احیای برجام هست.از سویی دیگر هدف روسیه از صادرات نفت و گاز فقط جنبه اقتصادی آن نیست بلکه جنبه سیاسی- امنیتی نیز دارد و کریدور شمال – جنوب ( اوراسیا) که برای اقتصاد روسیه از اهمیت زیادی برخوردار است معطل تحریم‌های ایران به عنوان مرکز این کریدور است و روسیه و چین بهتر از غرب در این شطرنج بازی می‌کنند و به طور کلی روسیه با عدم دستیابی ایران به بمب هسته‌ای با غرب هدف مشترک دارد و از سوی دیگر، با رفع تحریم‌ها با ایران هم نظر است.
از این نکته نیز غافل نیستیم،اگر روسیه بتواند ایران را بدوشد،می‌دوشد.لذا از چنان قدرتی برخوردار نیست که بتواند اینگونه عمل کند و تفاوت روسیه با آمریکا در اینست که آمریکا به دنبال دوشیدن ایران نیست به دنبال ویران کردن ایران و تحت سیطره قراردادن و سلطه بر منطقه است.لذا فرقی ندارد نماینده ایران ظریف باشد یا باقری کنی.بلکه هردوی آنها نماینده نظام حاکم بر ایران هستند که تصمیمات نهایی را می‌گیرند.

#انجمن_علمی_علوم_سیاسی
#کارگروه_روابط_بین‌الملل
#یک_فنجان_سیاست