✅جنبش های قانون اساسی

🖋علی افسری ( دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی دانشگاه تهران)

قانون اساسی یا Constitution عالی ترین سند حقوقی یک کشور و مرجعی برای تنظیم سایر قوانین است. قدیمی ترین سندی که می توان آن را قانون اساسی خواند در حدود 2300 سال پیش در تمدن میان رودان ( بین النهرین ) وجود داشته است، اما قانون اساسی به آن شکل امروزی متعلق به اروپای غربی است که از آنجا به سایر نقاط جهان انتقال یافت.
برای مطالعه هر نهادی ابتدا باید بسترهای آن نهاد، یعنی زمینه های شکل گیری آن نهاد بررسی شود. قانون اساسی نیز این چنین است و ابتدا باید زمینه های شکل گیری جنبش های قانون اساسی را مطالعه کرد و سپس به اصل جنبش های قانون اساسی بپردازیم. نوع اول این جنبش ها در اثر تغییر نگاه مردم به حکومت و دگرگونی تفکر مردم در رابطه با اصل حاکمیت پدید آمد. اولین جنبشی که بدین شکل پدید آمد و منجر به تاسیس یک قانون اساسی شد مربوط می شود به انگلستان. در سال 1215 میلادی مردم انگلستان از حالیت رعیت به شهروند تبدیل شدند. اما نوع دوم این جنبش ها در اثر انقلاب، کودتا و جنگ داخلی پدید می آید که جنبش قانون اساسی فرانسه از این نوع است. این جنبش منجر به تاسیس قانون اساسی فرانسه در سال 1791 شد.
جنبش های قانون اساسی مختص یک یا دو کشور نبودند و در قرن نوزدهم میلادی اکثریت کشورهای اروپایی صاحب قانون اساسی شدند. اولین جنبش های قانون اساسی بدین جهت پدید آمدند که مشروعیت حاکمیت را از آسمان به زمین بیاورند. در ادامه بصورت موردی به جنبش های قانون اساسی میپردازیم.
انگلستان: جنبش قانون اساسی در این کشور بسیار آرام شکل گرفت. ریشه های قانون اساسی و پارلمان برمیگردد به سال 1215 که پادشاه انگلستان منشور کبیر را منتشر کرد. روند تثبیت جنبش قانون اساسی در این کشور بر اساس کسب امتیازهای بیشتر از پادشاه از سمت مجلس عوام صورت گرفت.
فرانسه: در این کشور نخستین آثار فکری قانون اساسی در آثار نویسندگانی مانند منتسکیو تجلی یافت. نمود بارز این جنبش را می توان در انقلاب کبیر 1789 مشاهده کرد که منجر به انتشار اعلامیه حقوق بشر شد ولی همین اعلامیه فضای غالب فکری مردم فرانسه و مطالبات آنان را نشان می دهد. همین اعلامیه در سال 1791 به اولین قانون اساسی کشور فرانسه منتج شد.
ایالات متحده آمریکا: در این کشور به علت تجربه استعمار انگلستان و حاکم بودن جو استقلال طلبانه در میان مردم آمریکا، در سال 1776 اعلامیه استقلال منتشر شد و با همین ادبیات استقلال طلبانه بود که نخستین قانون اساسی در سال 1787 منتشر شد . در ابتدا آزادی ها و حقها در نظر گرفته نشد اما در ادامه با اصلاحیه های متعدد این امر جبران شد.
عثمانی: ترک ها در سال 1876 به عنوان اولین کشور مسلمان به این امر نایل شدند. اما در اولین قانون اساسی که در عثمانی اعلام شد و سلطان عبدالحمید دوم آن را تایید کرد اختیارات سلطان بسیار گسترده بود و قداست سلطان در نظر گرفته شد. به همین دلیل اولین قانون اساسی عثمانی به هیج عنوان در صدد تحدید قدرت سلطان نبود. همین موضوع باعث شد تا در سال 1908 دومین موج جنبش قانون اساسی راه بیفتد.
ایران: جنبش مشروطه نخستین قیام ملی در تاریخ ایران بود که می خواست تا روش حکومت کردن حاکم را تغییر دهد. این حرکت در جهت ساقط کردن حکومت نبود، بلکه می خواست یک دولت حقوقی بصورت سلطنت مشروطه بر ایران حاکم شود. اولین قانون اساسی در 1905 میلادی ( 1285 شمسی ) به دست مظفرالدین شاه قاجار امضا شد.
#یک_فنجان_سیاست
#کارگروه_حقوق_و_سیاست
#انجمن_علمی_علوم_سیاسی

@utpsaa