✅ اقتصاد سیاسی دیوید هیوم
*مالکیت خصوصی به مثابه کاربرد، نه حق بنیادین
✍🏻 به قلم عرفان علمشاهی

هنگامی که واژه مالکیت خصوصی به گوش می‌خورد؛ احتمالا جان لاک و حق بنیادین و خدادادی مالکیت فرد به ذهن می‌رسد و باقی اندیشمندانی که در این موضوع اندیشیده‌اند را در این راستا می‌بینیم. اما دیوید هیوم و آدام اسمیت به عنوان دو تن از فیلسوفان دوره روشنگری اسکاتلند (قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹) گرچه به مالکیت خصوصی اعتقاد داشتند اما صرفا آن را یک ابزار با کارکرد مطلوب می‌دیدند. نویسنده در این یادداشت به نحو اجمالی درباره نگاه هیوم به این موضوع صحبت خواهد کرد.

از منظر هیوم، وضعیت طبیعی انسان، وضعیتی است که افراد علی رغم احساسات عاطفی به نزدیکان و خانواده خود، افراد منفعت طلبی هستند و می‌توانند به دنبال بدست آوردن مایملک دیگر افراد باشند. علاوه بر این، کمیابی در منابع طبیعی نیز علت دیگری است تا افراد به دنبال تصاحب اموال دیگر انسان‌ها باشند. این آشفتگی در دارایی افراد در وضع طبیعی، کمترین کارایی ممکن را برای استفاده از منابع جهت پیشرفت و ارتقای زندگی انسان دارد. بنابراین انسان‌ها با یکدیگر جامعه شکل می‌دهند تا از طریق قوانین، مالکیت خصوصی خود را تثبیت کنند. در اینجا منشأ مالکیت نه حق بنیادینی که خدا به انسان داده (نگاه لاک)، بلکه بهترین و بهینه ترین ابزار ممکن برای استفاده از منابع طبیعی و پیشرفت در زندگی است. به عقیده هیوم مالکیت چیزی جعلی است که بیشترین مطلوبیت ممکن را دارد. البته مالکیت خصوصی کارکرد و مطلوبیت دیگری نیز دارد. افراد از طریق مالکیت خصوصی و منفعت طلبی، ثروت خود و جامعه را افزایش می‌دهند. به عقیده هیوم، کشور و جامعه ثروتمند (به گفته خودش جامعه تجاری) قدرتمند و همچنین سعادتمند است و دست باز برای انجام فعالیت های خود دارد. وظیفه دولت نیز حفاظت از دارایی خصوصی افراد است. ثروت همچنین شادی را برای افراد جامعه به ارمغان می‌آورد.

این نوع نگاه به مالکیت خصوصی، ارتباط تنگاتنگی با نوع نگاه هیوم به عدالت دارد. از نگاه هیوم عدالت مفهومی پیشینی نیست که اگر در گزاره‌ای قرار بگیرد، بوسیله خرد ناب، بتوان بلافاصله تصدیق یا انکارش کرد. همچنین مفهومی کیهانی و طبیعی نیز نیست. بلکه مصنوعی و برساخته انسان هاست که معنایش متناسب با شرایط و منابع طبیعی انسان ها تعیین می‌شود. بر اساس آنچه که در مورد مالکیت خصوصی گفته شد؛ مهم ترین قانون عدالت از منظر هیوم "تثبیت مالکیت خصوصی افراد" است.

در پایان باید به این نکته اشاره کرد که هیوم در تمام اظهارنظرهای خود، بر این تأکید می‌کند که از طریق تجربی و نه عقلی محض به این باورها رسیده‌است. آنچه هیوم برای اثباتش تلاش می‌کند، توصیفی است از منشأ عدالت و مالکیت خصوصی که مدعی است از طریق روش تجربی که در شناخت طبیعت بکار می‌رود، به‌دست آمده‌است.

منابع: رساله‌ای درباره طبیعت آدمی، کتاب سوم: درباره اخلاق، دیوید هیوم
The essential of David Hume, James R.Otteson

#یک_فنجان_سیاست
#انجمن_علمی_علوم_سیاسی
#کارگروه_اندیشه_سیاسی