❇️کنفرانس تهران و پس پرده آن

🖋امیر محمّد زلفی گل
کارشناسی علوم سیاسی دانشگاه بین المللی قزوین

هر ساله ۶ام آذرماه خاطرات زخمی کهنه را برای ایرانیان باز می گشاید؛ روزی که ایران توسط سران قدرت های بزرگ تحقیر شد. ایران کشوری کهن در منطقه غرب آسیاست که به علت موقعیت جغرافیایی خود در برهه های متفاوتی از تاریخ، کانون حوادث بوده است. در نقشه «جزیره جهانی» مکیندِر ، ایران یگانه کشوری ست که در هر دو منطقه «هارتلَند» و «ریملَند» قرار گرفته و به آب های آزاد نیز دسترسی دارد؛ این ویژگی ژئوپلیتیکی ایران را در موقعیتی خاص قرار می دهد، موقعیتی که دگربار در جنگ جهانی دوم نمود پیدا کرد.
پس از ناکامی ایران در جلب حمایت آمریکا در دوران پساجنگ بزرگ، رضاشاه که بعد از کودتا سوم اسفند ۱۲۹۹ پله به پله مراتب قدرت را طی کرده و به مقام شاهی رسیده، هم اکنون به راه حلی جدید می اندیشد: آلمان نازی. گرچه نگاه حکومت ایران به آلمان نازی چون قدرت سومی قدرتمند بود که می تواند ایرانیان را از یوغ انگلستان و روسیه (در زمان مذکور شوروی) برهاند اما در ظاهر به هیچ یک از این دو قدرت «متفق» اعلان جنگ نکرد؛ این سیاست مبهم حکومت ایران به علاوه عدم اخراج کارشناسان آلمانی پس از درخواست شوروی و بریتانیا، به آنها بهانه تجاوز نظامی به ایران را داد و ایران در ۲۶ شهریورماه ۱۳۲۰ پس از ۲۳ روز به اشغال کامل نیروهای متفق درآمد.
در آذرماه ۱۳۲۰ میلادی و به دنبال موفقیت های ارتش سرخ در عقب نشاندن ارتش آلمان، شوروی جهت ایجاد هماهنگی بیشتر میان متفقین و بازگشایی جبهه جدیدی، تقاضای نشستی میدهد که تهران به اصرار استالین مقبول واقع می شود؛ دلیل اصرار استالین بر تهران، نخست نزدیکی به مرزهای شوروی بود و دوم به علت تأمین امنیت نشست در کشوری بود که پیش از آن به اشغال کامل نیروهای متفق درآمده و خطرات کمتری امنیت جانی این سران را تهدید می کرد.
در روز ۲۵ نوامبر استالین و روز بعد چرچیل و روزولت از قاهره وارد تهران شدند و در ۲۸ نوامبر، کنفرانس تاریخی تهران به مدت سه روز تشکیل گردید؛ اما جسارت قدرت های متفق به جایی بازمی گردد که دولت ایران را از برگزاری این نشست مطلع نکرده و از جریان مذاکرات نیز اطلاعاتی در اختیار آنان قرار ندادند. چرچیل و روزولت نیز حاضر به دیدار شاه در کاخ نشدند و شاه برای دیدارهای جداگانه با آن ها مجبور به عزیمت به سفارت شوروی شد؛ اما استالین به امید ساختن متحدی در مجاورت مرزهایش و در پی ابراز هم دردی شاه جوان با مردم شوروی در دیدارش از پادگان شوروی در مشهد، رفتار نسبتا محترمانه ای با وی داشت و برای صرف شام به کاخ سعدآباد رفت.
کنفرانس تهران بزرگترین و مهم ترین نشستی بود که تا آن زمان میان سران کشورهای متفق برگزار شده بود؛ روزولت و استالین برای نخستین بار طی این کنفرانس با هم دیدار کرده و روزولت حتی استالین را «عمو ژوزف» خطاب کرد. این کنفرانس اثراتی بلند مدت و مهم نیز از خود به جای گذاشت؛ تأثیرات این نشست را می توان به دو دسته بین المللی و مسائل مربوط به ایران تقسیم کرد:
الف) تصمیمات و اثرات بین المللی در این کنفرانس:
۱. ایجاد جبهه غربی برای آلمان نازی و بزرگترین پیاده سازی نیروهای نظامی در ساحل نرماندی
۲. اضمحلال و نابودی ارتش آلمان.
۳. به رسمیت شناخته شدن دولت چکسلواکی به ریاست بنش توسط شوروی پس از این کنفرانس.
۴. ضد حمله ارتش سرخ به نیروهای آلمان و بیرون راندن آنان از شوروی.
۵. پایه گذاری نظم نوین اروپا در دوران پساجنگ.
۶. پیشنهاد تجزیه آلمان به عنوان مجازات توسط استالین و مقبول واقع شدن طرح .

ب) تصمیمات و اثرات مربوط به ایران در این کنفرانس:
۱. ترک و پایان اشغال نظامی ایران ۶ ماه پس از پایان جنگ.
۲. مساعدت های فنی و اقتصادی در پی جبران صدمات وارده طی جنگ و حضور این کشورها.

#یک_فنجان_سیاست
#کارگروه_تاریخ_و_سیاست
#انجمن_علمی_علوم‌_سیاسی

@utpsaa