✅هَزارَه‌ها کیستند؟!
🔴 معرفی اجمالی هَزارَه‌ها

🖋رضا عطایی (دانشجوی افغانستانی مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران)

🔻افغانستان کشوری است که یکی از مشخه‌های بارز آن گستردگی و تنوع قومیتی و نژادی و زبانی ساکنان محسوب می‌شود. این تنوع فرهنگی و قومی هم ریشه در تاریخ کهن این سرزمین دارد، و هم از جغرافیا و ویژیگی‌های سرزمینی آن متاثر بوده است. مری لوئیس کلیفورد در این باره چنین گفته است؛ افغانستان در سراسر طول تاریخ خود محل تلاقی اقوام گوناگونی بوده و از همین رو قبایل کنونی این سرزمین برآمده از آمیزش گروه‌های مختلف این اقوام با یکدیگرند.( ۱۳۷۱: ۴۹)
افغانستان به علّت تعدّد اقوام و ملیّت‌ها از معدود کشورهای جهان است که در آن اقوام و قبایل مختلف و بعضا ناهمگون سکونت دارند. به لحاظ قومی، کشور افغانستان را می‌توان ترکیبی از ملل و کشورهای همسایه شرقی، غربی، جنوبی و شمالی دانست. (سجادی؛ ۱۳۸۰: ۵۱)
با نظر داشت موقعیت ویژه جغرافیایی و واسطه‌ای بین آسیای مرکزی، شبه‌قاره هند از سویی، چین و سرزمین‌های عربی از سوی دیگر، این کشور همواره محل هجوم اقوام گوناگون مهاجر _به ویژه از سوی شمال و در سده اخیر جنوب_ بوده است. برخی اقوام در این سرزمین ساکن شده و شماری از آنها پس از عبور از آن بازماندگی از خود بر جای نهاده‌اند. (ناصری داودی؛ ۱۳۸۶: ۲۱)
مردم شناسان بسیار کوشیده‌اند که گروه های قومی افغانستان را شمارش کنند، اما نتایج بسیار متفاوتی به دست آورده‌اند. بیشترین تلاش برای شناسایی گروه‌های قومی در افغانستان توسط "اروین اریوال" و همکارانش به عمل آمده است، آنان ۵۵ نام قومی را در افغانستان فهرست کرده‌اند؛ اریوال همچنین خاطر نشان می‌سازد که گروه‌های قومی و هویت‌های قومی، مقوله‌ای محلی‌اند. (سجادی، عبدالقیوم، همان، ص۵۲)
ملا فیض محمد کاتب _پدر تاریخ افغانستان_ می‌نویسد؛ تعداد اقوام و طوایف ساکن در افغانستان، با شعب و زیر مجموعه‌های خود، تقریبا به ۱۳۸ قوم و طایفه می‌رسند. (علی آبادی؛ ۱۳۹۵: ص ۵۸ به نقل از نژادنامه افغان؛ ۳۹_۴۰)
با این حال چهار قومیت عمده در افغانستان عبارتند از؛ پَشتون‌ها، هَزارَه‌ها، تاجیک‌ها و ترک تبارها. یادآوری این نکته ضروری به نظر می‌رسد که تا کنون هیچ‌گونه سرشماری دقیق و قابل اعتمادی در افغانستان صورت نگرفته است و سرشماری های‌قبلی تحت تاثیر فشارها، حساسیت‌ها و ملاحضات قومی، سیاسی و گروهی قرار داشته و نتوانسته است تعداد دقیق جمعیت هر قوم را تعیین کند. بنابراین تنها می‌توان از هر یک از این چهار قوم مذکور به عنوان "یکی از چهار قومیت عمده" ساکن در افغانستان تعبیر کرد. به ضرس قاطع می‌توان گفت هیچ گروه قومی "اکثریت مطلق" را در افغانستان ندارد، و هرگونه سخنی بیش از این، به نظر می‌رسد نوعی جنگ روانی و سیاسی علیه سایر اقوام باشد.
هَزارَه‌ها از ساکنان قدیمی افغانستان و یکی از چند گروه قومی عمده در این کشور در کنار پشتون‌ها و تاجیک‌ها هستند. اکثریت هَزارَه‌ها در مناطق مرکزی افغانستان موسوم به "هَزارَه‌جات" (یا هَزارَستان) که کوهستانی و خیلی صعب العبور است، سکنی دارند.(علی آبادی، ۱۳۹۵: ۷۹_ ۸۰)
تقسیم بندی هَزارَه‌ها بر اساس خاستگاه ایشان صورت می‌پذیرد که مهمترین این گروه‌ها بدین شرح هستند؛ هزاره بامیان، هزاره لاچین و اطراف بلخ، هزاره قندوز، هزاره میمنه و هزاره بدخشی در ولایات بدخشان و قطغن. (امیرخانی، ۱۳۸۹: ۷۷)
زبان هَزارَه‌ها، فارسی با گویش هَزارَگی است‌. مذهب هَزارَه‌ها، شیعه امامیه است؛ ولی اقلیتی از آنان در غور (چهار ایماق)، بغلان و بادغیس حنفی‌اند و اقلیتی نیز اسماعیلی‌اند. از آنجا که اکثریت هَزارَه‌ها شیعه‌اند، نام هَزارَه‌ و شیعه در افغانستان پیوند خورده و شیعه و هَزارَه مترادف یکدیگر شده‌اند و نام هر کدام (شیعه یا هَزارَه‌) برده شود نام دیگری را در ذهن تداعی کند. (علی آبادی، ۱۳۹۵: ۸۱_ ۸۲)
هَزارَه‌ هم نام "قوم" است و هم نام "سرزمین". این امر حاکی از قدمت تاریخی حضور هزاره‌ها در این سرزمین است. هَزارَه‌ نام قوم است و پسوند "جات" مانند سبزیجات هرچند پسوند مناسب و صحیحی به نظر نمی‌رسد، در فارسی رایج است؛ ولی "هَزارَستان" صحیح‌تر است.
برخی از محققان حضور هَزارَه‌ها را در افغانستان در زمان اسکندر و حتی قبل از آن دانسته‌اند و معتقدند که آنها در زمان حمله اسکندر در آنجا سکونت داشته‌اند. برخی دیگر پنداشته‌اند که سیمای مغولی و تاتاری هَزارَه‌ها حاکی از آن است که آنان از تبار چنگیز و مغول بوده و به همراه مغولان وارد افغانستان و به تدریج در این سرزمین ساکن شده‌اند.(علی آبادی، ۱۳۹۵: ۸۷)

‼ادامه دارد.................
#یک_فنجان_سیاست
#کارگروه_تاریخ_و_سیاست
#انجمن_علمی_علوم_سیاسی

@utpsaa