✅سیری در پیش درآمدهای انقلاب مشروطه

🖋علی افسری
(دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی دانشگاه تهران)

🔻در همه اعصار گذشته انقلاب ها سریع و ناگهانی رخ میدادند. اما اگر بیشتر نگاه کنیم عوامل متعددی طی سالها دست به دست هم میدهند و یک جامعه را در آستانه یک انقلاب قرار میدهند. بررسی این عوامل و دلایل دید وسیعتری به ما برای بررسی آن انقلاب میدهد. انقلاب مشروطه (1285_1906) هم از این قاعده مستثنی نیست. شاید وقوع آن در مدت زمان کوتاهی رخ داده باشد، اما با نگاه به رخداد های ماقبل این اتفاق متوجه میشویم که چه عواملی دست به دست هم داده‌اند و جامعه ایران را به این سمت سوق دادند.وقوع انقلاب مشروطه تحت تاثیر یک سلسله عوامل داخلی و خارجی بود. ابتدا به عومل خارجی میپردازیم. اولین برخورد ایرانیان در دوره مدرن با اروپائیان از دوره صفویه شروع شد و در دوره قاجار به اوج خود رسید و این برخورد بیشتر به صورت دخالت خارجی ها در امور ایران و جنگ با ایرانیان بود. جنگ های ایران و روسیه، معاهدات گلستان، ترکمنچای و آخال از یکسو و دخالت های انگلستان، معاهدات پاریس و گلداسمیت از سوی دیگر موجب شد جامعه سنتی ایران که از پیشرفت های دوره مدرن عقب مانده بود بیش از پیش تضعیف شود. اما برخورد ایرانیان با کشورهای پیشرفته خارجی به همین جا ختم نمیشود. تماس جامعه ایران با دنیای مدرن دو طبقه جدید را در جامعه ایران به وجود آوردکه در ادامه به این موضوع خواهیم پرداخت که همین دو طبقه جدید بار اصلی انقلاب را بر دوش کشیدند. این دوطبقه جدید، طبقه تجار و بازرگانان سنتی و طبقه روشنفکران و تحصیلکردگان بودند. پس از حاکم شدن نوع جدیدی از نظام اقتصادی، احداث شبکه تلگراف، احداث راههای ارتباطی و گسترش ارتباط میان بازاریان شهرهای مختلف این گروه، یعنی بازاریان و تجار توانستند با ایجاد یک شبکه ارتباطی میان خود طبقه جدیدی تشکیل دهند و در حرکت های سیاسی و اجتماعی موثر واقع شوند. گروه دیگری که در دوره قاجار شکل یافت طبقه روشنفکران و تحصیل کردگان بود. در اثر تاسیس نهاد های نوین آموزشی در ایران و تحصیل بسیاری از ایرانیان در خارج از ایران این طبقه که به منورالفکران هم معروف بودند شکل یافت. این گروه نقش اساسی در آگاه کردن مردم از مفاهیمی مدرن مثل قانون، حقوق زنان، پارلمان و عدالت اجتماعی داشت. علاوه بر تاثیری که کشورهای اروپایی روی ایران گذاشتند باید به عوامل داخلی هم پرداخت.تا دوره سلطنت مظفرالدین شاه قاجار، منبع حاکمیت آسمانی پنداشته میشد و شاه مشروعیت خود را نه از سوی مردم بلکه از سوی پروردگار میگرفت، البته اینطور ادعا میشد. همچنین در این دوره شاهان قاجار خود را نه در برابر قدرت های خارجی بلکه در برابر مردم تقویت میکردند و هرکاری که می کردند در راستای حفظ و تقویت حکومت خودشان بود. یکی از این پادشاهان ناصرالدین شاه قاجار بود. او علیرغم اینکه به تمدن نوین علاقه داشت اما از محدود شدن قدرت خود میترسید و سعی می‌کرد که از ورود تفکرات نو جلوگیری کند. او همچنین برای حفظ قدرت خویش به صورت مستبدانه حکومت می‌کرد. پس از فوت او پسرش، مظفرالدین میرزا به پادشاهی رسید. او خلق و خو و اراده سست و ضعیفی داشت و همین موضوع سبب شد تا مشروطه خواهان و طرفدارن قانون بتوانند عقاید خود را تبلیغ کنند. در این دوره سازمان های زیر زمینی بسیاری برای ایجاد یک انقلاب و تغییر شیوه حکومت تشکیل یافت. این گروه‌ها عبارت بودند از کمیته انقلابی، مجمع آدمیت، حزب اجتماعیون عامیون، مرکز غیبی و ... .همه این عوامل که ذکر شدند دست به دست هم دادند و جامعه ایران در آستانه یک انقلاب قرار گرفت. این انقلاب اولین حرکت ایرانیان برای تغییر شیوه حکومت در تاریخ بود.

#یک_فنجان_سیاست
#کارگروه_تاریخ_و_سیاست
#انجمن_علمی_علوم_سیاسی

@utpsaa