✅دروغ بزرگ سیزده

🖋امیرحسین مومن

🔻سیزده بدر، در ایران با پوریم در شریعت یهود یک قرابت معنایی دارد. اما این قرابت به هیچ‌وجه گویای این همانندی این دو سنت باستانی نیست. برای فهم این سنت دیرپا، گذاری به تاریخ ایران باستان داریم. طبق کتاب استر، از کتب غیراسفاری یهود، در نیمه دوم قرن دوم قبل از میلاد، در عصر خشایارشای هخامنشی، یک نسل کشی عظیمی از سوی شهبانوی یهودی دربار ایران، استر، صورت گرفت. قضیه بدین شرح بود که استر با برانگیختن احساسات و عواطف شاهنشاه ایران، توانست ملکه، شهبانو وشتی، را منعزل کرده و به مقام او دست یابد. او با کمک مردخای، عمویش، نقشه قتل یهودیان پایتخت را افشا کرد و آن را حربه ای علیه خود ایرانیان به سرکردگی هامان، صدراعظم ایران، تبدیل کرد؛ لذا در این روز بسیاری از ایرانیان در خانه ی خود در پایتخت شاهنشاهی، شوش، به قتل رسیدند. از آن زمان گفته می شود که از خانه بدر شوید تا در این روز یکبار دیگر در خانه ی خود کشته نشوید. البته باید گفت که این مراسم، یک تشریفات نمادین و نمایشی است. برخی نویسندگان در اصل این داستان تردیدهایی روا داشته اند. از جمله گونگل و هوپت می اندیشند که اساسا استر، یک داستان پیشااستری است. اولا این کتاب به ندرت مورد قبول جامعه ی یهودیان جهان قرار دارد و جزو کتب معتبر آنها نیست. دوما شاهنشاه مدنظر در داستان در روایت عبرانی آن، خشایارشاه است ولی در روایت یونانی آن، نام اردشیر درازدست به چشم می خورد. سوما بررسی های اسطوره شناسی تطبیقی نشان از هماهنگی کارکردهای نمادین بابل با این داستان دارد. می توان مردخای را با مردوک، استر را با ایشتار، وشتی را با مشتی و هامان را با هومان تطبیق داد. طبق اساطیر بین النهرین، مردوک خدای بابل، ایشتار ربه النوع بابل و الهه ی باروری، مشتی، ربه النوع عیلام و هومان خدایی عیلامی است. چهارما در کتاب استر به وزیر شاه اشاره شده است، در حالی که اصلاً تا دوران ساسانیان، شاهنشاهی ایران فاقد مقام وزارت بوده است. طبق تاریخ، اردشیر، مجسمه ی مردوک را که توسط خشایارشاه به تاراج رفته بود، با احترام به بابل بازگرداند. اینگونه می توان راز نام برده شدن خشایارشاه بجای اردشیر را در این داستان کشف کرد. به همین صورت و البته با دلایل و شواهد مفصل تاریخی، برخی، این افسانه را ساخته مردم بابل در جامه یهودیان می دانند. چراکه یهودیان در دربار ایران برخلاف مردم بابل، از آزادی عمل بسیار بالایی برخوردار بودند. بهرحال این یک سنت ریشه دار فرهنگی است و مبنای آن یک ایده سه هزارساله است. سنت سیزده بدر، جشن طبیعت ایران است و هیچ ارتباطی با جشن پوریم یهودیان ندارد.

#نوروز_۱۴۰۰
#کارگروه_تاریخ_و_سیاست
#انجمن_علمی_علوم_سیاسی

@utpsaa