✅ذهن درستکار؛ زندگی در کشاکش امیال اخلاقی

🖋سیدمحمدرضا دادگستر (دانشجوی کارشناسی ارشد سیاستگذاری عمومی دانشگاه تهران)

🔻جاناتان هایت در کتاب ذهن درستکار: چرا سیاست و مذهب، افراد خوب را از هم جدا می‌کند تلاش کرده است تا ریشه‌ی تمایزیابی جمعی و مجادلات سیاسی را با تکیه بر اصول فلسفه اخلاق لیبرال و چندفرهنگی شناسایی کند. هایت که استاد دانشگاه ویرجینیاست به تقدم شهودگرایی بر استدلالات عقلانی اشاره می‌کند. در واقع در سلسله‌ی استدلال‌آوردن برای کنشی که فرد اخلاقی می‌داند او در نهایت به حلقه‌ای می‌رسد که در آن استدلالی برای توجیه کار خود ندارد و صرفاً اعلام می‌کند که بر اساس امری مبهم به نیک‌بودن کنش خود اطمینان دارد. هایت این را تقدم شهود بر خرد اخلاقی می‌داند؛ جایی که فرد خرد را در خدمت می‌گیرد تا توجیهی برای عمل خود بتراشد. یکی از دلایلی که کتاب ذهن درستکار کتابی خشک در عرصه فلسفه اخلاق نیست پرداختن آن به سیاست روز ایالات متحده است.

🔹هایت که خود مشاور کمپین دموکرات‌ها در انتخابات ریاست‌جمهوری 2004 بود، پس از شکست جان کری از جرج بوش این پرسش را مطرح کرد که چرا کمپین دموکرات‌ها با شکست مواجه شد؟ آیا همان‌طور که آن‌ها گفتند مسئله افراطی‌گری و خشونت‌طلبی هواداران جرج بوش بود؟ هایت معتقد است این کلیشه‌ای فراگیر و تا حدی اشتباه و ناشی از عدم توان فهم محافظه‌کاران است. او در مقابل به اصول اخلاقی می‌پردازد. در حالیکه اصول اخلاقی دموکرات‌ها مبتنی بر سه بنیان مراقبت (در برابر آسیب)، آزادی (در برابر ظلم) و انصاف (در برابر تقلب) است، اصول اخلاقی جمهوری‌خواهان مبتنی بر بنیان‌های وفاداری، اطاعت و تقدس نیز می‌باشد. این چیزی است که هایت به آن مزیت محافظه‌کار می‌گوید و آن را پاسخی به این پرسش می‌داند که چرا علیرغم توزیع یکنواخت‌تر ثروت توسط دموکرات‌ها، طبقه روستایی و طبقه کارگر آمریکا معمولاً به جمهوری‌خواهان رای می‌دهد.

🔹در بخش سوم کتاب تحت‌عنوان «اخلاقیات پیوند می‌دهد و کور می‌کند» هایت به پرسش اصلی کتاب پرداخته است که چرا وقتی افراد درگیر سیاست و مذهب می‌شوند معمولاً با تعصب از باورهایشان دفاع می‌کند. او معتقد است که وقتی افراد به یک گروه سیاسی یا مذهبی می‌پیوندند در دام ماتریس اخلاقی آن گرفتار می‌شوند؛ به گونه‌ای که مصادیق ابرروایت‌های آن گروه را در همه جا خواهند دید و اگر استدلال‌هایی خارج از آن ماتریس به آن‌ها ارائه شود به سختی و حتی غیرممکن است که اقناع شوند. برای مخالفت سازنده‌تر پیشنهاد هایت آنست که افراد با در نظر گرفتن هر شش بنیان اخلاقی، درک گروه متقابل را دنبال کنند تا بتوانند مسائل مناقشه‌برانگیز را از زاویه‌ای جدید ببینند. البته این به معنی حتمی‌بودن عوض‌کردن نظر نیست بلکه چشم‌انداز همزیستی مسالمت‌آمیز لیبرالی است که برای جوامع چندفرهنگی و چندنژادی امری ضروری است.

#یک_فنجان_سیاست
#کارگروه_دانش_سیاسی
#انجمن_علمی_علوم_سیاسی
@utpsaa