🔻🔻🔻🔻تأملی بر رمان۱۹۸۴

🖋🖋نویسنده: علی میرزاخانی ( دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی دانشگاه تهران)

🔹رمان۱۹۸۴، از آثار برجسته نویسنده هندی٫انگلیسی معاصر، جورج اورول(درگذشت:۱۹۵۰) است که درکنار قلعه حیوانات، از شاهکارهای وی بشمار میرود و بطور کلی، اورول از شاخص‌ترین چهره‌های منتقد اندیشه کمونیسم شناخته میشود.
این اثر در اواخر دهه ۱۹۴۰م خلق شده و با این پیشفرض که در همان دهه، انگلستان نیز دچار انقلاب کارگری شده است، جامعه و سیاست آن کشور را در سال ۱۹۸۴ توصیف می‌کند.
رویدادهای رمان، از دید یکی از کارمندان رسمی دولت فرضی بازگو میگردد که شغل وی حذف و معدوم سازی محتواهای خلاف خط‌مشی حکومت از مجلدات است که چندان نگرش مثبتی به این حکومت ندارد و تدریجا با آن به مقابله میپردازد. ناگفته نماند که در۱۹۸۴، رژیم انقلابی انگلستان به نهایت تکامل و افراط خود رسیده و همه اتباع کشور، بنحوی در دولت مشغول بکار هستند.
اورول ایدئولوژی این حکومت را سوسیالیسم انگلیسی قید کرده و نامی از کمونیسم نمی‌برد.
چهره‌های سیاسی نیز مانند کتاب قلعه حیوانات، تداعی گر سردمداران اولیه اتحاد شوروی سابق هستند:رهبر نخست انقلاب که درقید حیات نیست بعنوان لنین، اپوزیسیون و خائن به انقلاب بعنوان تروتسکی و نهایتاً رهبر کنونی حکومت بعنوان استالن که مانند نوعی بُت، توسط کارگزاران ساختار، پرستیده می‌شود و البته در متن با عبارت برادر بزرگتر نامیده می‌شود که دقیقاً مبین برتری وی درعین اصل برادری است!
در این کتاب تاحدودی به سازمان سیاسی و دیوان‌سالاری این حکومت نیز پرداخته شده است، وزارتخانه هایی با عناوین عجیب که هریک دقیقا برضد صورت خود فعالیت دارند برای مثال، وزارتخانه صلح، مسؤول امور جنگ است. در این میان، جنگ نیز برای انگلستان ۱۹۸۴ مفهومی آلوده به نفاق است بگونه ای که برحسب منافع پنهانی صاحبان قدرت، جایگاه دشمنان و دوستان متغیر است و چنانچه پیشتر، قدرتهای خارجی وضعیت متفاوتی داشتند، آثار مرتبط با این اخبار، در رسانه‌های پیشین نیز معدوم میگردد. در چنین جامعه ای، تاریخ وجود ندارد و شخصیت اصلی داستان، در برهه‌ای، برای آگاهی از وضعیت پیش از انقلاب فرضی، سراغ افراد کهنسال یا سمساری ها را میگیرد.
بیشترین درصد از بودجه این حکومت مربوط به رسانه‌ها میشود. اورول بطور خارق‌العاده ای از رسانه‌ای بنام تله اسکرین نام می‌برد که البته با تلویزیون تفاوت هایی دارد.
تله اسکرین در سراسر محیطهای اداری، عمومی و منازل بایستی موجود باشد و نوعی ابزار جاسوسی و پایش شهروندان بشمار میروند.
در سراسر داستان، نویسنده به تفاسیر خشک و متعصبانه ای که سوسیالیسم انگلیسی از جنبه‌های گوناگون زیست آدمی نظیر عشق، مالکیت، رفاقت، خوشحالی، روابط خویشاوندی،
تفریحات و... می‌پردازد. برای نمونه، خاطره نویسی یا روابط عاطفی برون سازمانی و یا حتی کابوس دیدن نیز مجازات درپی دارد.
شهروندان این جامعه، مانند اتومبیل های کنونی، هریک دارای پلاکها یا نمره های مخصوص هستند که پیوسته با همین کدها توسط حکومت، رصد میشوند و درصورت تخلف، نمره و نام آنان، ازطریق نزدیکترین تله اسکرین، مخابره میگردد.
اصولاً، همین تأکید بر رسانه حکومتی است که بازتولید اجتماعی و استحکام قدرت را برای سوسیالیسم انگلیسی، میسر میسازد.
نمادها و تجربه زیسته این جامعه نیز کاملاً مطابق الگوی «همه با هم برابرند اما برخی برابرتر» توصیف شده: بافت فرسوده شهری در عرض برجهای عظیم حکومتی، اخبار مسرت‌بخش از ارتقاء توان تولید کشور و درعین حال، افزایش فقر، نبود تله اسکرین و مخبران در زاغه ها و حواشی شهر و... .
شخصیت اصلی داستان، طی بخشهای اثر، در معرض مراتب اداری، جو های اجتماعی و ارتباطات گوناگون محدود یا گسترده ای میشود که دائما، هویت وی را در چنان فضای سرد و بی اعتمادی، شکل میدهد، موقعیت هایی از قبیل باورهای عامیانه، تشریفات اداری، برخورد با مجرمین امنیتی، توطئه ها و جاسوسی های بی حدو حصر، جیره بندی های همه‌جانبه، سرکوب عواطف و معنویات، طغیان علیه ساختار، نفوذ حکومت بر اذهان، مفهوم الیگارشی، بروکراسی راکد، هنر و فرهنگ آرمانی، روانکاوی مخاطبین و... که خواننده اثر را بخوبی درفضای سرد و خشن لندن۱۹۸۴ قرار میدهد.
بی تردید، حتی اگر از زمان نگاشتن اثر تاکنون، ترجمه ها و تجدید چاپهای گسترده ۱۹۸۴ را شاهد نبودیم، باز هم نمی‌توانستیم منکر ارزش آن شویم.
خصایصی که اورول برای این جامعه و سیاست فرضی یادآور می‌شود، امروزه نیز به بسیاری از حکومت‌ها و جوامع، قابل تعمیم هستند و میشود از تمامی حوزه‌های علوم انسانی، برداشت‌هایی برای این اثر قید نماییم.


#یک_فنجان_سیاست
#هنر_و_سیاست
#انجمن_علمی_علوم_سیاسی

@utpsaa