📄 برای مطالعه تاریخ معاصر ایران کدام کتاب بهتر است؟

👤 مهرپویا علا

هر کسی بپرسد برای تاریخ معاصر ایران کدام کتاب بهتر است، هرچند این پرسش چندان دقیقی نیست، تا اطلاع ثانوی که کتاب‌های دیگری نوشته شوند، بی‌بروبرگرد همین کتاب اقتصاد و دولت در ایران از موسی غنی‌نژاد را نام می‌برم.

پیش‌تر بخش‌هایی از آن را که برای کاری نیاز داشتم خوانده بودم، ولی این‌بار زمان گذاشتم و یک دور از ابتدا تا انتها خواندم و به این نتیجه رسیدم که تاکنون درست‌ترین روایت از رویدادهای تاریخ معاصر ایران در همین کتاب آمده است که ده سال از نوشته شدن آن می‌گذرد. منشاء بسیاری از خوانش‌های لیبرالی* از تاریخ معاصر ایران که چند سالی است قدری رواج یافته‌اند، درواقع همین کتاب است. در این کتاب شما همزمان نقد جناح چپ مشروطه‌خواهان، علی‌اکبر داور و دستگاه رضاشاهی، حزب توده، خلیل ملکی و راه سوم، مصدق و جریان هوادار آن، محمدرضاشاه و حزب رستاخیز، شریعتی و آل احمد و بنی‌صدر، مجاهدین (از طریق نقد محمود عسگری‌زاده)، اقدامات دولت موقت و شورای انقلاب، مطهری و بهشتی و طالقانی و بسیاری دیگر را می‌بینید. نهایت این است که در مورد مطهری و بهشتی و طالقانی که در فصل هشتم کتاب نقد شده‌اند، چند جملهٔ تعارفی هم آمده که قابل درک است، ولی از نقد آن‌ها و جریان اسلام‌گرای حاکم که قدرت سیاسی را تصرف کرده‌اند، صرف‌نظر نشده است. این را هم بگویم که من تا الان آقای #غنی‌نژاد را حتی از نزدیک ندیده‌ام و دلیل شخصی ندارم که بخواهم از یک کتاب خوب بگویم.

یک نکته این است که شاید مخاطبی که دنبال منبعی دربارهٔ تاریخ معاصر ایران می‌گردد، با دیدن عنوان کتاب تصور کند موضوع آن عمدتاً پیرامون اقتصاد است و از رفتن به سراغ آن صرف‌نظر کند؛ درحالی‌که چنین نیست و برای درک مطالب این کتاب نیازی نیست، اقتصاد بدانید. البته برای همراه شدن با پیام اصلی آن که رواج دولت‌گرایی در ایران است، باید اقتصاد دانست. نظریهٔ صحیحِ اقتصادی به شما توضیح می‌دهد که چرا دولت‌گرایی زیان‌بار است و به فقر منتهی می‌شود، ولی برای درک اینکه از لحاظ تاریخی اکثریت قریب به اتفاق جریان‌های سیاسی و اجتماعی معاصر ایران علی‌رغم اختلافات سیاسی و گاهی دشمنی شدیدی که با یکدیگر داشته‌اند، دولت‌گرا و سوسیالیست بودند، نیازی به این نیست که بدانید دولت‌گرایی خوب یا بد است و چرا.


* لیبرال به معنای درست واژه که مبتنی بر احترام به مالکیت خصوصی بر ابزار تولید است.

#موسی_غنی‌نژاد
#اقتصاد_و_دولت_در_ایران

◽️@utfinance◽️