❗️«آدم تاکسیکیه»، «اصلاً باهاش کانکت نمی‌شم»، «این رابطه دیگه برای من کار نمی‌کنه»، «خیلی رندوم بود»، «این یه فکته، باید اکسپتش کنی»، «وایبش رو دوست ندارم»، «این آدم یه ردفلگ متحرکه».

مشکل این نیست که «وایب» یا «رِد فلگ» از انگلیسی آمده‌. فارسی در طول هزاره‌ها از زبان‌های دیگر واژه گرفته و اگر این توانایی را نداشت، احتمالاً امروز زبانی بسیار فقیرتر بود. مسئله این است که در بسیاری از این کاربردها، دیگر با وام گرفتن واژه روبه‌رو نیستیم. گاهی کل سازوکار فکر کردن، جمله ساختن و بیان تجربه، ترجمه‌ی فوری زبان دیگری است. «این رابطه برای من کار نمی‌کند» دیگر فقط ورود یک واژه‌ی انگلیسی نیست. ساختار this relationship doesn’t work for me  را دست نخورده وارد فارسی کرده‌اند و وقتی هزاران بار تکرار شود، دیگر عجیب به نظر نمی‌رسد.
[...]
تقریباً هر چیز خوبی «خفن» است. هر چیز بسیار خوب «ترکونده». هر آدم ناخوشایند «تاکسیک» است. هر رفتار مشکوک «ردفلگ» است. هر ادعایی «فکت» است. هر چیزی که انتظارش را نداشته‌ایم «رندوم» است. هر چیزی که کمی بیش از حد تحسین شده باشد «اورریتد» است.

زبان هنوز کار می‌کند. منظور هم را می‌فهمیم. اما آن ظرافت معنایی که زبان را به جلو می‌راند، آرام‌آرام از میان می‌رود. تفاوت است میانِ «گزنده»، «آزاردهنده»، «سلطه‌جو»، «خودشیفته»، «تحقیرکننده»، «پرخاشگر»، «ویرانگر» و «ناسالم». وقتی همه «تاکسیک» می‌شوند، فقط یک کلمه‌ی انگلیسی وارد فارسی نشده، هفت تمایز معنایی هم شاید از گفت‌وگوی روزمره بیرون برود. فقر زبان از همین‌جا آغاز می‌شود و ادبیات به قهقرا می‌رود. موضوع ورود کلمه‌ی تازه نیست (که اشکالی ندارد)، مشکل این است که ده کلمه می‌رود و یک کلمه جایشان را می‌گیرد.
[...]
مشکلی نیست که نسل بعدی به فارسی دیگری حرف می‌زند. این اتفاق ناگزیر است. سؤال این است که آن فارسی چقدر توانایی خواهد داشت. آیا می‌تواند دقیق باشد؟ پیچیده باشد؟ ظریف باشد؟ چندلایه باشد؟ بتوان با آن عشق، فلسفه، سیاست، علم، طنز، خشم و ابهام را با تفاوت‌های ظریفشان بیان کرد؟ یا سرانجام به زبانی می‌رسیم که همه‌چیز در آن یا «خفن» است، یا «سم»، یا «تاکسیک»، یا «رندوم»؟

زبان فقط وسیله‌ی بیان فکر نیست. بخشی از دستگاهی است که با آن فکر می‌کنیم. اگر زبانمان فقیر شود، فقط بدتر حرف نمی‌زنیم. شاید روزی چیزهایی را که دیگر برایشان کلمه نداریم، سخت‌تر هم بفهمیم.

✍🏼 آرش حجازی
🔗 منبع و متن کامل