معرفی برندگان جایزه‌ی ایگ‌نوبل ۲۰۲۶: پژوهش‌هایی که شما را به فکر می‌اندازند

✍️ دکتر علی‌اصغر هنرمند

جایزه‌ی «ایگ‌نوبل» به پژوهش‌هایی تعلق می‌گیرد که در نگاه اول خنده‌دار، عجیب یا حتی نامحتمل به نظر می‌رسند؛ اما چند لحظه بعد، یک پرسش علمی واقعی در ذهن شما می‌سازند. برندگان این جایزه برخلاف برندگان نوبل پزشکی، نه مدال طلا می‌گیرند و نه پاداش یک‌میلیون‌دلاری؛ اما پژوهش‌شان ناگهان در سراسر جهان دیده می‌شود.

مراسم ایگ‌نوبل ۲۰۲۶ روز سوم سپتامبر در زوریخ سوئیس برگزار شد و پر بود از پژوهش‌هایی که مرز میان شوخی و علم جدی را کم‌رنگ می‌کردند. اجازه دهید برخی از آن‌ها را با هم مرور کنیم.

💋 پژوهشی برای تعریف دقیق بوسیدن!

همه‌ی ما تصور می‌کنیم می‌دانیم بوسه چیست؛ تا زمانی که یک زیست‌شناس از شما بخواهد آن را طوری تعریف کنید که بتوان رفتار انسان، خرس قطبی، پرنده و حتی مورچه را با همان تعریف سنجید.

گروهی از پژوهشگران برای حل این مشکل، بوسه را چنین تعریف کردند: «تعاملی غیرخصمانه که طی آن دو عضو از یک گونه، دهان خود را به‌شکلی هدفمند با یکدیگر تماس می‌دهند، لب‌ها یا بخش‌های دهانی آن‌ها حرکت می‌کند و غذایی میانشان منتقل نمی‌شود.»

با این معیار، نه‌تنها انسان‌ها و دیگر نخستی‌ها، بلکه خرس‌های قطبی، بعضی پرندگان و حتی مورچه‌ها هم یکدیگر را می‌بوسند.

پژوهشگران همچنین رد تکاملی این رفتار را تا حدود ۲۱٫۵ میلیون سال پیش و نیای مشترک میمون‌های انسان‌نمای بزرگ دنبال کردند. نتیجه‌ی جذاب‌تر اینکه اجداد انسان امروزی، احتمالاً نئاندرتال‌ها را هم می‌بوسیده‌اند.

🌱 پژوهشی برای دفن‌کردن لباس زیر!

یکی دیگر از جوایز عجیب امسال به پژوهشی رسید که در آن هزار لباس زیر در بیش از ۲۵ کشور دفن شد. دو ماه بعد، شرکت‌کنندگان لباس‌ها را از خاک بیرون آوردند تا پژوهشگران میزان تجزیه‌ی پارچه را بررسی کنند.

شاید «لباس زیر» ابزار چندان علمی‌ای به نظر نرسد؛ اما میزان باقی‌ماندن پارچه می‌تواند سرنخی از فعالیت جانداران ریز موجود در خاک باشد. هرچه خاک از نظر زیستی فعال‌تر باشد، پارچه با سرعت بیشتری تجزیه می‌شود.

این آزمایش گسترده نشان داد نوع استفاده از زمین، بیش از دیگر ویژگی‌های خاک بر تجزیه‌ی لباس زیر تأثیر می‌گذارد. بنابراین یک آزمایش ساده و نسبتاً خنده‌دار توانست اطلاعات ارزشمندی درباره‌ی سلامت خاک در نقاط مختلف جهان فراهم کند.

🏆 برخی دیگر از برندگان

بیومکانیک: ارائه‌ی تعریفی علمی و دقیق از بوسیدن که بتوان آن را برای گونه‌های مختلف جانوری به کار برد.

اقتصاد: ارائه‌ی شواهدی مبنی بر اینکه افراد ثروتمند، در مقایسه با افراد کم‌درآمد، ممکن است بیشتر درگیر رفتارهای غیراخلاقی شوند.

شیمی: کشف اینکه پروتئین‌های شیر سوسک‌هایی که نوزاد زنده به دنیا می‌آورند، سه برابر پروتئین‌های شیر گاو انرژی دارند.

پزشکی: مطالعه‌ی آیرودینامیک فین‌کردن و بررسی علمی روش تخلیه‌ی بینی، در پژوهشی که در سال ۱۹۷۷ منتشر شد.

زیست‌شناسی: پاگذاشتن آرام روی قسمت‌های مختلف بدن مارها برای بررسی اینکه چه عواملی یک مار سمی را به گازگرفتن انسان تحریک می‌کند.

فیزیک: بررسی نظری و آزمایشگاهی عوامل ایجاد پاشش در توالت ایستاده (یورینال) و طراحی نمونه‌هایی که میزان پاشش را تا حدود یک‌ونیم درصد حالت معمول کاهش می‌دهند.

فناوری: استفاده از خرطوم پشه به‌عنوان نازل بسیار ظریف و کم‌هزینه برای چاپ سه‌بعدی با وضوح بالا.

بویایی: گردآوری شواهدی که نشان می‌دهد از نظر والدین، نوزادان بوی بسیار خوبی دارند؛ اما نوجوانان معمولاً چنین امتیازی نمی‌گیرند!

صلح: نشان‌دادن اینکه مردم برای دوستانی که با افراد منفورشان بدرفتاری می‌کنند، ارزش بیشتری قائل می‌شوند.

علوم خاک: دفن هزار لباس زیر در بیش از ۲۵ کشور و بیرون‌آوردن آن‌ها پس از دو ماه، برای بررسی فعالیت زیستی و سلامت خاک.

💡 چرا این جایزه مهم است؟

پژوهش‌های برنده‌ی ایگ‌نوبل همیشه قرار نیست بیماری‌ها را درمان کنند یا رازهای بزرگ کیهان را توضیح دهند. بسیاری از این مطالعات از یک پرسش خوب و تفکری واقعاً متفاوت شکل می‌گیرند، نه از تجهیزات گران‌قیمت، منابع عظیم یا روش‌های پیچیده. این تحقیقات سرگرم‌کننده‌اند و مهم‌تر از آن، مردم را به فکرکردن و یادگرفتن وامی‌دارند.

جالب اینکه دریافت ایگ‌نوبل که روزی از نظر بعضی پژوهشگران توهین به حساب می‌آمد، امروز برای بسیاری از آن‌ها یک فرصت دیده‌شدن است؛ درست برخلاف آنچه درباره‌ی نوبل اصلی گفته می‌شود.

https://updatemd.com/miscellaneous/ig-nobel-prize-2026-winners/

کانال «آپدیت اِم دی» در تلگرام:
https://t.me/updatemd

آپدیت اِم دی در یوتیوب:
https://www.youtube.com/@UpdateMD