⭕️ دیدار رهبران ارامنه با ترامپ؛ کشمکش بر سر استقلال کلیسا و نفوذ دولت ارمنستان

🔹 دیدار رهبران مذهبی ارمنی با دونالد ترامپ در دفتر بیضی کاخ سفید در ۱۶ سپتامبر، پرسش‌هایی درباره رابطه میان دولت ارمنستان، کلیسای حواری ارمنی و نهادهای ارمنی دیاسپورا ایجاد کرده است. در این دیدار، رهبران اسقف‌نشین‌های شرقی و غربی کلیسای حواری ارمنی، پیشوایی‌های شرقی و غربی جاثلیق‌نشین کیلیکیه، نماینده کلیسای کاتولیک ارمنی و نماینده جامعه ارمنی انجیلی حضور داشتند. این نشست با همکاری سفارت ارمنستان و دفتر امور ادیان کاخ سفید برگزار شد و موضوعاتی مانند روابط آمریکا و ارمنستان، آزادی مذهبی، پیوندهای مسیحی و روند صلح ارمنستان و آذربایجان در آن مطرح شد.

🔸 نقطه اصلی بحث به مرز میان نقش دولت و استقلال نهادهای مذهبی بازمی‌گردد. سفارت ارمنستان به‌طور طبیعی نماینده دولت این کشور است، اما کلیسا نهادی با کارکرد متفاوت است و نمی‌توان جایگاه آن را صرفاً در چارچوب سیاست خارجی دولت ایروان تعریف کرد. از این منظر، زمانی که یک دولت خارجی سازمان‌دهنده و واسطه دیدار رهبران مذهبی با دولت آمریکا باشد، این نگرانی شکل می‌گیرد که استقلال کلیسا تحت تأثیر دستورکار دیپلماتیک دولت قرار گیرد.

🔹 در همین چارچوب، محتوای دیدار ۱۶ سپتامبر نیز قابل توجه است. در روایت رسمی، بر صلح، روابط آمریکا و ارمنستان و پیوندهای مسیحی تأکید شد، اما موضوعاتی مانند ادامه بازداشت ارامنه در آذربایجان، وضعیت ارامنه آواره از آرتساخ، حفاظت از کلیساها و بناهای تاریخی ارمنی و مسائل امنیتی و حقوق بشری حل‌نشده، بازتاب مشابهی نداشت. اهمیت دسترسی به کاخ سفید زمانی بیشتر می‌شود که چنین فرصت‌هایی برای طرح مسائل مورد اختلاف و مطالبات دشوار نیز مورد استفاده قرار گیرد.

🔸 موضوع دیگری که در این میان مطرح می‌شود، تفاوت نقش کلیسا و سازمان‌های مدنی و سیاسی ارمنی-آمریکایی است. نهادهای مذهبی در حوزه ایمان، اخلاق، کرامت انسانی و مسائل اجتماعی فعالیت می‌کنند، در حالی که سازمان‌های مدنی و لابی‌های سیاسی مسئول پیگیری موضوعاتی مانند قانون‌گذاری، سیاست خارجی، امنیت و حقوق بشر هستند. بنابراین تعامل دولت آمریکا با رهبران مذهبی نباید جایگزین ارتباط مستقیم با نهادهای سیاسی و مدنی ارمنی شود.

🔹 این بحث در شرایطی اهمیت بیشتری دارد که روابط دولت نیکول پاشینیان با کلیسای حواری ارمنی به یکی از مناقشات مهم داخلی ارمنستان تبدیل شده است. کلیسا پرونده‌های قضایی علیه جاثلیق گارگین دوم و چند اسقف ارشد را مداخله غیرقانونی دولت توصیف کرده، در حالی که مقام‌های ارمنستان آن را در چارچوب اجرای قوانین کشور قرار می‌دهند. در کنار این اختلاف حقوقی، دولت پاشینیان خواستار تغییراتی در ساختار اداره کلیسا و کنار رفتن گارگین دوم شده است.

🔸 همین مسئله در صبحانه نیایش جمهوری ارمنستان در ۲ و ۳ اکتبر نیز برجسته شد. پاشینیان در این مراسم درباره هویت مسیحی ارمنستان و جایگاه اچمیادزین به‌عنوان مرکز معنوی ارامنه سخن گفت؛ در حالی که دولت او هم‌زمان با رهبری کلیسای حواری درگیر مناقشه سیاسی و حقوقی است. در مقابل، برخی مقام‌ها و چهره‌های آمریکایی حاضر در این برنامه، جداگانه با گارگین دوم در اچمیادزین دیدار کردند؛ از جمله پائولا وایت-کین که پس از پایان مراسم در آیین مذهبی اچمیادزین شرکت کرد.

🔹 این رفت‌وآمدها نشان می‌دهد که ارتباط با هویت و نهادهای مسیحی ارمنستان لزوماً نمی‌تواند از مسیر دولت انجام شود. در عین حال، اختلاف میان دولت و کلیسا صرفاً نباید به رابطه شخصی پاشینیان و گارگین دوم تقلیل داده شود؛ مسئله بنیادی‌تر، حدود استقلال نهادی کلیسا در برابر قدرت سیاسی است. اگر دولت بتواند ساختار رهبری و اداره کلیسا را مطابق ملاحظات سیاسی خود تغییر دهد، مرز میان اداره امور عمومی و مداخله در نهادهای مذهبی محل مناقشه خواهد بود.

🔸 بنابراین، مسئله اصلی نه حضور رهبران کلیسا در کاخ سفید و نه شرکت مقام‌های آمریکایی در مراسم مذهبی ایروان است. پرسش مهم‌تر این است که چه کسی دستورکار این تعاملات را تعیین می‌کند و آیا نهادهای مذهبی و مدنی ارمنی می‌توانند در برابر دولت‌های ارمنستان و آمریکا، مواضع مستقل خود را حفظ کنند یا خیر. از این منظر، دیدار ۱۶ سپتامبر در واشنگتن و صبحانه نیایش ایروان، هر دو نمونه‌ای از چالش پیچیده رابطه میان قدرت سیاسی، نهادهای مذهبی و دیاسپورای ارمنی هستند.

منبع: Armenian Weekly

🔵 مطالعات ترکیه و قفقاز
@turkeycaucasus