برآیند مجموعه‌ای از این مسائل، به‌خصوص کمبود وقت کافی و مناسب، گاهی باعث کم‌کاری تحصیلی دانشجو یا صرفاً پاس کردن دروس می‌شود. این مسئله به‌خصوص در مورد دروس معارفی می‌تواند بیشتر دیده شود. وقتی حجم دروس زیاد باشد و زمان کافی برای فهم و مطالعه عمیق وجود نداشته باشد، ممکن است هدف اصلی آموزش جای خود را به صرف گذراندن واحد و پاس کردن درس بدهد.

در کنار این مسائل، نگاه نسبتاً بدی نیز در بخشی از جامعه نسبت به دانشگاه شکل گرفته است. این مسئله می‌تواند نتیجه مجموعه‌ای از برداشت‌ها و تصورات موجود درباره دانشگاه باشد و طبیعتاً دانشجو باید پیش از ورود، نسبت به این فضای اجتماعی نیز آگاهی داشته باشد.

یکی دیگر از موضوعاتی که از سوی دانشجویان مطرح شده، ادعای تافته جدا بافته بودن دانشگاه در مواجهه با مصوبات و حتی برخی قوانین وزارت علوم است. برای مثال، امتحانات پایان ترم هر دو ترم سال قبل به صورت حضوری برگزار شد، در حالی که تقریباً تمامی دانشگاه‌های کشور، حتی دانشگاه علوم قضایی، دانشگاه امام حسین و حتی پردیس خواهران دانشگاه امام صادق، امتحانات خود را به صورت مجازی برگزار کردند.

در جریان اعتراض دانشجویان نسبت به این موضوع و شکایت و تجمع‌هایی که انجام شد، مسئولان مربوطه دو نوع پاسخ داشتند. یک پاسخ در این حد بود که «مزاحم نشوید، کار دارم، خانواده دارم و...» و پاسخ دیگر این بود که «قانون اینجا همین است؛ کسی که قبول ندارد برود جای دیگر». چنین برخوردهایی طبیعتاً می‌تواند فاصله میان دانشجو و مدیریت دانشگاه را بیشتر کند.

با وجود تمام این ایرادات، علامت مشخصی از تغییر، رشد یا اجرای تحول جدی در دانشگاه دیده نمی‌شود و در عمل این احساس وجود دارد که صدای دانشجو به جایی نمی‌رسد.

از طرف دیگر، در برخی مسائل مهم، فاصله‌های عمیقی میان وضعیت موجود و اهداف دانشگاه شکل گرفته است، اما مسیر همچنان به شکلی ادامه پیدا می‌کند که بتوان گفت این فرایند در حال انجام است. یکی از نمونه‌های مهم، نحوه ارائه دروس اندیشه شهید مطهری است.

در ظاهر، ایده ارائه این دروس می‌تواند بسیار جالب باشد. برای مثال، اینکه هر هفته یک کتاب از آثار شهید مطهری خوانده شود، سپس دانشجو نمودار درختی از مطالب مهم کتاب تهیه کند و بعد با یکی از افراد سال‌بالایی و چند نفر از هم‌ترمی‌های خود مطالب را مباحثه کند، در سطح ایده برنامه جذابی است.

اما در عمل، ممکن است دانشجو با پرسش‌هایی مواجه شود که کسی پاسخ مناسبی برای آنها نداشته باشد. برای نمونه، خود من اگر درباره برخی مطالب سؤال داشتم، عملاً کسی پاسخگو نبود. وقتی در نقد این مسئله با سایر دانشجویان صحبت کردم، متوجه شدم که این مشکل فقط مربوط به من نیست. اگر واقعاً برای دانشجو دغدغه باشد که شهید مطهری چه گفته است و امروز حکم و نسبت آن سخن با مسائل روز چیست، یا اگر درباره یکی از مطالب سؤال و ابهامی داشته باشد، با شرایط فعلی ممکن است اساساً مسیر درستی برای رسیدن به پاسخ وجود نداشته باشد. در بسیاری از موارد حتی خود سرگروه‌ها و بعضاً اساتید مربوطه نیز پاسخ روشنی برای برخی سؤالات ندارند.

این در حالی است که خود مرحوم شهید مطهری جمله بسیار مهمی دارند که می‌گوید: «من ستایشگر معلمی هستم که به من اندیشیدن را بیاموزد، نه اندیشه‌ها را.»

در کنار این موارد، باید یک نکته مهم دیگر را نیز در نظر گرفت و آن اینکه در دانشگاه امام صادق علیه‌السلام هیچ مسئولیت سیاسی قطعی، تضمین شغلی و حتی شهریه ماهانه‌ای برای دانشجویان وجود ندارد. این تصور که صرف تحصیل در این دانشگاه می‌تواند به معنای تضمین آینده شغلی یا سیاسی باشد، تصور دقیقی نیست. حتی بسیاری از کارکنان باسابقه وزارتخانه‌ها و حتی خود وزرا نیز با تغییر جناح سیاسی ممکن است به‌راحتی کنار گذاشته شوند. بنابراین نباید تحصیل در دانشگاه را با تضمین قطعی برای آینده شغلی یا سیاسی یکی دانست.

البته در میان رشته‌های دانشگاه، رشته‌هایی مانند حقوق، علوم سیاسی و ارتباطات شرایط بهتری دارند و می‌توانند برای برخی مسیرهای آینده مناسب‌تر باشند.

در عین حال، یک نکته کلیدی را باید حتماً در نظر گرفت. تقریباً تمامی ایرادها و مسائلی که به عنوان نقد مطرح شد، به جز چهار یا پنج مورد، با پیچاندن و دور زدن برخی محدودیت‌ها به‌راحتی قابل رفع هستند و عملاً مشکل جدی باقی نمی‌ماند. فقط باید راه دور زدن و مدیریت این شرایط را بلد باشید. بنابراین تجربه شخصی دانشجو و میزان شناخت او از فضای دانشگاه نیز می‌تواند در نحوه مواجهه با این محدودیت‌ها بسیار مؤثر باشد.

در نهایت، توصیه اصلی این است که تا جایی که ممکن است هدف نهایی و مسیر بعد از دانشگاه برای ادامه زندگی و اشتغال را از ابتدا روشن و واضح کنید.

#دانشگاه_امام_صادق
قسمت دوم

@tozih_reshte