· هم‌کاری مشروط و مصلحت‌اندیشانه: بسیاری از مورخان بر این باورند که هم‌کاری خواجه با مغولان مشروط و با هدفی والاتر بوده است: حفظ جان دانشمندان، جلوگیری از تخریب ایران و نابودی شیعیان، و تداوم فرهنگ و تمدن اسلامی. او در واقع با نفوذ در دستگاه هلاکوخان، سدی در برابر خشونت مغولان ایجاد کرد.
· نقش کلیدی در رویداد بغداد (۱۲۵۸م): خواجه در لشکرکشی هلاکو به بغداد، پایتخت خلافت عباسی، حضور داشت. این هم‌راهی بعدها توسط برخی از مخالفان، چون ابن‌تیمیه، به عنوان هم‌دستی در سقوط خلافت تعبیر شد. با این حال، تحقیقات جدید نشان می‌دهد که خواجه در رساله‌ای که خود دربارهٔ این واقعه نوشته، نقشی برای خود قائل نشده و از آن ابراز رضایت نکرده است. به نظر می‌رسد حضور او بیشتر برای کاهش تلفات و مدیریت بحران بوده است.
· اسلام‌آوری مغولان: خواجه نقش بسزایی در ترغیب ایلخانان به پذیرش اسلام داشت. نفوذ او و دیگر دانشمندان ایرانی، مسیر تدریجی تغییر مذهب مغولان را هموار کرد و به جای تخریب، به تدریج به حمایت از علم و فرهنگ انجامید.
· احیای علمی و بنای رصدخانه مراغه: بزرگترین دستاورد خواجه در این دوره، جلب حمایت هلاکوخان برای ساخت رصدخانهٔ مراغه بود که به یکی از مهم‌ترین مراکز علمی جهان تبدیل شد. این رصدخانه با کتابخانه‌ای عظیم، زمینه‌ساز پیشرفت‌های بزرگ در نجوم شد و الگویی برای رصدخانه‌های بعدی گردید.
🪔 میراثی فراتر از یک هم‌کاری
قضاوت دربارهٔ نقش خواجه نصیرالدین طوسی در دربار مغولان، نیازمند نگاهی فراتر از هم‌کاریِ ساده یا خیانت است. او در شرایطی که جهان اسلام و تشیع در معرض یک تهدید بزرگ قرار داشت، با درک عمیق از اوضاع، راهی مصلحت‌اندیشانه را در پیش گرفت. او با پذیرش نقش مشاور، نه تنها از یک فاجعهٔ فرهنگی بزرگ جلوگیری کرد، بلکه زمینه‌ساز شکوفایی دوبارهٔ علمی در ایران و جهان اسلام شد.
بنای رصدخانه مراغه، تألیف آثار ماندگاری چون «اخلاق ناصری» و «تجریدالاعتقاد»، و تربیت شاگردانی بزرگ، همگی میراثی است که از او بر جای مانده و اعتبارش را به عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ علمی و فرهنگی ایران تثبیت می‌کند.
خواجه‌النصیر‌الدین‌‌طوسی، نه تنها دانشمند و حکیمی برجسته در علوم و دانش زمان خویش بود بلکه، سیاستمداری صالح و سالم و تاثیرگذار و کنش‌مند بود!
سیاستمدار سالم و صالح، در واقع جمع اضداد است! ولی خواجه چنین بود.
🔥او در مقابل هجمه مغولان،ویرانی کشور در جنگ، گرسنگی و ظلم و فقر و فساد حاکم، ساکت نبود! بی تفاوت نبود، و برای حل مشکلات سیاسی و اجتماعی کشور، در نهایت واقع‌نگری و آگاهی به مسائل زمانه خود، عمل کرد.
🏴تذکره‌تن:
مقبره خواجه نصیرالدین طوسی در حرم کاظمین در عراق قرار‌دارد، در جوار مرقد امام هفتم شیعیان، حضرت موسی کاظم (ع) و امام نهم، حضرت محمد تقی (ع)
🪽عبارت حک‌شده بر سنگ قبر حکیم
🥀بر اساس
وصیت خود خواجه، بر سنگ قبرش جمله‌ای برای بزرگداشت او نوشته نشده است. تنها یک آیه از قرآن مجید بر مزارش نقش بسته:
«وَ کَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَیْهِ بِالْوَصِیدِ» (سوره کهف، آیه ۱۸)
این آیه، بخشی از داستان اصحاب کهف است و به سگ اصحاب کهف اشاره دارد که در آستانه غار، دست‌های خود را دراز کرده بود.
خواجه با انتخاب این آیه، تواضع عمیق خود را نشان داد. او با وجود تمام عظمت علمی و مقام والایش در دانش و علوم زمان که او را معلم ثالث بشر لقب داده بود ، خود را با سگ اصحاب کهف قیاس می‌کرد !که تنها با حضور در آستانه حرم مطهر ائمه (ع) به مقام قرب دست یافته است. این وصیت، نشان‌دهنده‌ی اوج ادب و فروتنی این دانشمند بزرگ شیعه در برابر خاندان پیامبر (ص) است.
#خواجه‌النصیر‌الدین‌‌طوسی
#قلعه_الموت
#حسن_صباح
@toobabigdatascience