📌 نرم‌افزار آزاد چیست؟ نگاهی ساده به دنیای نرم‌افزارهای آزاد
💬 دنیای نرم‌افزار پر از ایده‌هایی است که با همکاری جمعی جان می‌گیرند.
نرم‌افزار آزاد، یکی از همین ایده‌هاست؛ مدلی که به جای انحصار، بر اشتراک، شفافیت و همکاری استوار است.
در این مطلب، با مفهوم نرم‌افزار آزاد، ریشه‌هایش و تأثیری که بر فناوری و جامعه گذاشته، آشنا می‌شویم.

🧩 نرم‌افزار آزاد چیست؟
نرم‌افزار آزاد، چهار قانون ساده دارد:
۰. آزادی اجرای نرم‌افزار با هر هدفی
۱. آزادی مطالعه و تغییر نرم‌افزار
۲. انتشار توزیع‌های مختلف آن
۳. آزادی بهبود و انتشار به نحوی که به همسایه‌تان کمک کند :)

فلسفهٔ نرم‌افزار آزاد، با قدرت گرفتن از این اصول چهارگانه، با تجلّی‌بخشی به اصول همکاری جوامع، نرم‌افزار و دیگر جریان‌های بشری را به اعتلا می‌رساند. این مهمّ، می‌تواند به راحتی جایگزین رقابت و تفویض‌ها شود و در محیطی تضمین شده، زایدات ناشی از گوناگونی انحصارها را، بزداید.

روش کار بسیار ساده است:
به وسیلهٔ مفاد تعیین شدهٔ آزادی در پروانه‌های انتشار و با استفاده از ابزارهای مالکیّت‌محوری همچون قانون حقّ تکثیر، دیگران را مجبور به رعایت مرزهای آزادی می‌کنیم. به این شکل، کسی نمی‌تواند آزادی‌های بنیادین را سلب کند و در صورت سلب، با برخورد قضایی مواجه می‌شود.


📜 گریزی به تاریخ
ریچارد استالمن (ملقّب به rms)، دانشمند MIT و مبتکر ایده نرم‌افزار آزاد، در سال ۱۹۸۳، پروژه گنو را بنیان نهاد. این پروژه با هدف نوشته شدن یک یونیکس آزاد (سیستم‌عامل نوآورانه و مطرح) آغاز گشت.
رفته‌رفته با فراگیر شدن و ازدیاد مشارکت‌کنندگان، پروژه گنو به پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای دست پیدا کرد که از این بین، می‌توان به انتشار بیانیه و تشکیل بنیاد در سال ۱۹۸۵ و نیز پروانه GPL در سال ۱۹۸۹، اشاره کرد.
بعده‌ها در سال ۱۹۹۱ و با تفریح دانشجویی به اسم لینوس توروالدز، هسته لینوکس متولّد شد و با همراهی مشارکت‌کنندگان و در چارچوب مستحکم نرم‌افزار آزاد، بنیان‌های سیستم‌عامل‌هایی که اکنون آن‌ها را با نام کامل خانوادهٔ «گنو/لینوکس» می‌شناسیم، بنا نهاده شد. دبیان، اوبونتو، آرچ و سایر توزیع‌ها، همگی فرزند این خانواده (به نحوی) هستند.
از آن زمان‌های دور تا به اکنون، این جنبش بر سه اصل استوار مانده است:
آزادی، شفّافیّت و همکاری
اصولی که همگی زیربنای دنیای نرم‌افزار مدرن را ساخته‌اند.

و حالا پس از این همه تلاش‌های پیش‌برده شده در این جنبش، این شمایید که باید رهنمود استالمن را دنبال کنید. این شمایید که می‌توانید با ترویج نرم‌افزار آزاد و مشارکت به آن، جهانی بهتر برای همگان بسازید.

✍️ نویسنده: منیره سواعدی Linkedin
🛠 ناظر فنی محتوا: پیمان گلی Linkedin و امیریا

بخش اول

منابع:
(1) fsf.org
(2) linuxfoundation.org
(3) gnu.org

برای مطالعات بیشتر:
kernel.org
directory.fsf.org
libreplanet.org

@TehranLUG