⭕️ زیگزاگ‌های حزب عدالت و توسعه در یمن

✍️مهمت علی گولر

🔹 موضع دولت حزب عدالت و توسعه در قبال عملیات عربستان سعودی علیه حوثی‌ها در یمن، طی ۱۱ سال سه بار تغییر کرده است؛ تغییراتی که بیش از آنکه تابع اصول و راهبردی مشخص در سیاست خارجی باشد، با نوسانات روابط آنکارا و ریاض و به‌بیان دقیق‌تر، روابط اردوغان و محمد بن‌سلمان پیش رفته است. درحالی‌که سیاست خارجی باید بر اصول و راهبرد استوار باشد تا منافع ملی را تأمین کند، سیاستی که به روابط تاکتیکی بازیگران اجرایی گره بخورد، اسیر امواج می‌شود و سرانجام به ساحل می‌خورد.

🔸 مرحله اول؛ حمایت سیاسی اردوغان از عربستان
در سال ۲۰۱۵، هنگامی که عربستان سعودی عملیات «طوفان قاطعیت» را علیه جنبش انصارالله، معروف به حوثی‌ها، آغاز کرد، اردوغان آشکارا از ریاض حمایت کرد. او در گفت‌وگو با شبکه فرانس۲۴ گفت: «ما از مداخله عربستان سعودی در یمن حمایت می‌کنیم و بسته به روند تحولات، ممکن است حمایت لجستیکی را نیز مدنظر قرار دهیم.» اردوغان حتی اعلام کرد که ترکیه آماده ارائه حمایت‌های لجستیکی و اطلاعاتی است و در این زمینه محدودیتی برای خود قائل نیست.این حمایت تا ماجرای قتل جمال خاشقجی در کنسولگری عربستان در استانبول در سال ۲۰۱۸ ادامه یافت.

🔹 مرحله دوم؛ حمله لفظی اردوغان به عربستان
در سال ۲۰۱۹، موضع اردوغان کاملاً تغییر کرده بود. او درباره ویرانی یمن پرسید: «یمن چگونه به این وضعیت رسید؟ چه کسانی مسئول آن هستند؟ چه کسانی نخستین بمب‌ها را بر سر یمن ریختند؟» اردوغان این سخنان را در آنکارا و در نشست مشترک با ولادیمیر پوتین و حسن روحانی، در چارچوب روند آستانه، مطرح کرد؛ همان اردوغانی که پیش‌تر از عربستان حمایت می‌کرد و خواستار خروج ایران و گروه‌های تروریستی از یمن بود.

🔸 ماجرا به همین‌جا ختم نشد. وقتی اردوغان عملیات عربستان در یمن را محکوم کرد، ریاض نیز به عملیات «چشمه صلح» ترکیه در سوریه واکنش نشان داد. پاسخ اردوغان صریح بود: «عربستان سعودی باید به آینه نگاه کند. چه کسانی یمن را به این روز انداختند؟ اول شما باید درباره آن پاسخ‌گو باشید.»

🔹 مرحله سوم؛ بازگشت به حمایت از عربستان
عربستان هنوز درباره اتهاماتی که اردوغان مطرح کرده بود پاسخ نداده بود که رئیس‌جمهور ترکیه تصمیم گرفت روابط با ریاض را ترمیم کند. سیاست یمن نیز بار دیگر تغییر کرد. اردوغان در آوریل ۲۰۲۲ اعلام کرد که ترکیه حساسیت‌های عربستان درباره حوثی‌ها را درک می‌کند و در سفر ژوئیه ۲۰۲۳ به ریاض، بیانیه مشترکی را امضا کرد که حوثی‌ها را هدف قرار می‌داد.

🔸 با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و تحولات تنگه هرمز، روند تغییرات در یمن نیز شتاب گرفت. کنترل حوثی‌ها بر تنگه باب‌المندب، در کنار احتمال بسته‌شدن تنگه هرمز، این نگرانی را ایجاد کرد که دسترسی آمریکا به هر دو گذرگاه راهبردی مختل شود. در ۷ اوت، ائتلاف مکه شکل گرفت؛ در ۳۱ اوت کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی آن تشکیل جلسه داد و وزیران خارجه و دفاع و رؤسای ستاد کل نیروهای مسلح سه کشور چندین بار دیدار کردند.

🔹 در ۲۳ سپتامبر، دبیرخانه ائتلاف در ریاض تشکیل شد و سرانجام در ۵ اکتبر، بدون آنکه متن توافق به تصویب مجلس ترکیه رسیده باشد، تصمیم به حمایت نظامی از عربستان گرفته شد.

🔸 چرخش به سمت اسرائیل

این خلاصه‌ای از سرگردانی سیاست خارجی ترکیه است؛ اما مسئله مهم‌تر، قرارگرفتن ترکیه در سمت نادرست تاریخ است. حمایت نظامی از عربستان علیه حوثی‌هایی که اسرائیل را هدف قرار می‌دهند، به معنای قرارگرفتن آنکارا در جبهه‌ای است که آمریکا و اسرائیل از آن استقبال می‌کنند.

🔹 حمایت نظامی از عربستان در عملیات علیه حوثی‌ها، آن هم در میان تشویق آمریکا و اسرائیل، می‌تواند لکه‌ای سیاه در تاریخ سیاست خارجی ترکیه باشد. اکنون باید دید نمایندگان مردم در مجلس ملی ترکیه خواهند توانست مانع شکل‌گیری چنین لکه‌ای شوند یا خیر.

منبع: روزنامه جمهوریت

🔵 مطالعات ترکیه و قفقاز
@turkeycaucasus