الگوریتم انتخاب نمونه‌گیری: کدام روش برای پژوهش من مناسب است؟ 🧭📊

یکی از گیج‌کننده‌ترین بخش‌های پروپوزال، انتخاب نوع نمونه‌گیری است. تصادفی؟ طبقه‌ای؟ خوشه‌ای؟ یا در دسترس؟
برای اینکه دیگر سردرگم نشوید، کافیست به این سوالات به ترتیب پاسخ دهید تا روش درست را پیدا کنید:

سوال اول: آیا «لیست کامل» جامعه را دارید؟ (شرط تعمیم)
این مهم‌ترین دوراهی است. آیا لیست اسامی تک‌تک اعضای جامعه (مثلاً لیست تمام پرستاران بیمارستان X) را دارید و می‌خواهید نتایج را به کل آن جامعه تعمیم دهید؟
🔴 خیر، لیست ندارم / تعمیم آماری هدفم نیست:
مسیر شما نمونه‌گیری غیر احتمالی (Non-Probability) است. (مناسب برای مطالعات کیفی یا شرایطی که دسترسی سخت است).
آیا هر کسی دم دست باشد، قبول است؟ (مثلاً نظرسنجی خیابانی) ⬅️ روش در دسترس (Convenience).
آیا دنبال افراد خاص و متخصص هستید؟ (مثلاً مدیران با ۱۰ سال سابقه) ⬅️ روش هدفمند/قضاوتی (Purposive).
آیا پیدا کردن این افراد سخت است؟ (مثلاً بیماران مبتلا به ایدز یا افراد بی‌خانمان) ⬅️ روش گلوله برفی (Snowball). (نفر اول را پیدا کنید تا او نفر دوم را معرفی کند).
🟢 بله، لیست دارم / می‌خواهم تعمیم دهم:
مسیر شما نمونه‌گیری احتمالی (Probability) است. (مناسب برای مطالعات کمی و آماری). حالا باید سوال دوم را بپرسید:

سوال دوم: آیا جامعه شما «یکدست» است؟
حال که لیست دارید، باید به ساختار جمعیت نگاه کنید:
بله، جامعه یکدست است: (مثلاً لیست دانش‌آموزانی که تفاوت خاصی در ویژگی‌های مد نظر ما ندارند).
الگوریتم: قرعه‌کشی کامپیوتری بین همه. ⬅️ روش تصادفی ساده (Simple Random).
الگوریتم جایگزین: اگر لیست کاغذی است و می‌خواهید مثلاً نفرات دهم، بیستم، سی‌ام... را انتخاب کنید. ⬅️ روش سیستماتیک (Systematic).
خیر، جامعه زیرگروه‌های مهم دارد: (مثلاً می‌خواهید حتماً نسبت دختر/پسر یا ترم اول/آخر رعایت شود).
الگوریتم: جامعه را به طبقات (Strata) تقسیم کنید و از هر طبقه به نسبت جمعیتش، تصادفی بردارید. ⬅️ روش تصادفی طبقه‌ای (Stratified Random).
خیر، جامعه خیلی پراکنده و وسیع است: (مثلاً دانش‌آموزان کل کشور).
الگوریتم: نمی‌توانید سراغ تک‌تک مدارس بروید. پس اول چند شهر، بعد چند مدرسه را تصادفی انتخاب می‌کنید و تمام دانش‌آموزان آن مدارس را بررسی می‌کنید. ⬅️ روش خوشه‌ای (Cluster).

خلاصه الگوریتم در یک نگاه:
۱. لیست داری؟ بله (احتمالی) / خیر (غیراحتمالی).
۲. (اگر بله) زیرگروه مهمه؟ بله (طبقه‌ای) / خیر (ساده).
۳. (اگر خیر) سوژه کمیابه؟ بله (گلوله برفی) / خیر (در دسترس/هدفمند).


- تیم تولید محتوای کمیته تحقیقات دانشجویی دانشکده پرستاری گرمی 🌱