جنگ ترکیبی؛دیپلماسی ترکیبی

✍ محمد ایوبی پور
عضو هییت علمی دانشگاه

در مذاکرات اخیر در پاکستان، شاهد یک چرخش راهبردی در الگوی دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران هستیم. برخلاف مذاکرات گذشته (مانند برجام) که ترکیب تیم‌ها عمدتاً تک‌بعدی و محدود به کارشناسان وزارت امور خارجه و متخصصان حقوق بین‌الملل بود، تیم فعلی ایران با یک ترکیب «چندوجهی و چندسطحی» وارد میدان شده است. حضور مقامات ارشد در حوزه‌های دفاعی، اقتصادی (نظیر بانک مرکزی) و چهره‌های برجسته رسانه‌ای در کنار متخصصان حقوقی، نشان‌دهنده درک عمیق نظام از ماهیت «ترکیبی» مسائل بین‌المللی است. این رویکرد ثابت می‌کند که ما دیگر به مذاکره تنها از دریچه سیاست نگاه نمی‌کنیم، بلکه ابعاد اجتماعی، فرهنگی و امنیتی را در هم تنیده می‌بینیم.

این ترکیب چندگانه، نقطه قوت ایران در این دور از گفتگوهاست. در حالی که طرف مقابل پیش از این از چهره‌های غیرتخصصی نظیر بنگاه داران املاکی ها کاسبان استفاده می‌کرد، حضور معاون اول پیامی روشن از جدیت آنهاست که آنهم ناشی از قدرت نظامی و مردمی جمهوری اسلامی در جنگ می باشد.

با این حال، برای ارتقای این توانمندی، یک گام تکمیلی ضرورت دارد: «نهادینه‌سازی حضور اندیشکده‌های تخصصی». اندیشکده‌ها به واسطه تمرکز مستمر و پژوهش‌های عمیق بر روی موضوعات خاص، دارای اشراف اطلاعاتی و قدرت سناریونویسی هستند که می‌تواند ضریب خطای تیم مذاکره‌کننده را به حداقل برساند.

البته در داخل کشور با چالشی به نام «اندیشکده‌های تشریفاتی» مواجه هستیم. فقدان سازوکار دقیق برای تایید صلاحیت علمی اندیشکده ها باعث شده تا هر گروهی عنوان اندیشکده را بر خود بگذارد و این امر اعتماد مسئولان را به این نوع از نهادهای علمی خدشه‌دار کرده است. اما با وجود این چالش، پتانسیل اندیشکده‌های واقعی و تخصصی کشور نباید نادیده گرفته شود. ما باید از مرحله «استفاده از کارشناسان و مدیران دولتی» (که همچنان فردمحور است) به سمت «شبکه‌ای از نهادهای اندیشه‌ای» حرکت کنیم.

هرچند به دلیل مقطعی بودن مذاکرات فعلی ممکن است فرصت بازطراحی کامل ساختار فراهم نباشد، اما این تحول باید به عنوان یک «ایده راهبردی» برای آینده دیپلماسی ایران تثبیت شود. اضافه کردن اعضای علمی و نمایندگان اندیشکده‌های متخصص به سیستم مذاکراتی، قدرت چانه‌زنی ما را از سطح سیاسی صرف به سطح «خبرگی فنی» ارتقا می‌دهد. این حرکت، گامی ضروری برای تقویت هرگونه مذاکره در سطح بین‌الملل و تضمین منافع ملی در نبردهای پیچیده دیپلماتیک پیش‌رو است.

کارگروه حکمرانی جنگ مرکز سکان

❇️ مرکز سکان؛ توانمندسازی حاکمیت و جامعه
🌐 www.sokancenter.ir
🆔@sokancenter