@SHAMAT94

📁 پرونده عراق / شماره ۲ (۸ – ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶)

🔹 دو روند کلیدی و مهم

۱. «جنگ مساجد»: رقابت بر سر کنترل منابر اهل سنت عراق

اعتراض ساکنان منطقه الهریمات در جنوب فلوجه (استان انبار) در ۱۴ اکتبر به حضور جریان مدخلی در یکی از مساجد منطقه، آخرین حلقه از زنجیره تنش‌هایی است که ماه‌هاست بر سر کنترل مساجد اهل سنت در عراق جریان دارد. معترضان خواستار اخراج این جریان شدند و درباره بازگشت تفکر تکفیری به مناطق خود هشدار دادند. این اعتراض در ادامه گزارش‌های ژوئن ۲۰۲۶ رخ داد که در آن حسین مؤنس، رئیس جنبش حقوق عراق، از ساخت حدود ۶۰۰ مسجد در ابوغریب و کمربند بغداد خبر داده و مدعی شده بود این مساجد برای گسترش جریان مدخلی به کار گرفته می‌شوند. او خواستار اقدام نهادهای امنیتی برای شناسایی منابع تأمین مالی این روند شده بود.

۲. «نفوذ سعودی از دریچه مدخلی»: مذهب به مثابه ابزار ژئوپلیتیک

جریان مدخلی به نام ربیع بن هادی مدخلی، عالم سلفی سعودی، شناخته می‌شود و بر سه اصل تأکید دارد: اطاعت از حاکم، مخالفت با شورش، و مقابله با جریان‌های اسلام‌گرای سیاسی. این اصول، دقیقاً همان چارچوب مورد نظر ریاض برای مقابله با نفوذ ایران و جریان‌های اخوانی در عراق است. گسترش این الگوی فکری در مساجد عراق، با حساسیت نسبت به افزایش نفوذ مذهبی عربستان همراه شده؛ به‌ویژه آنکه منازعه بر سر منابع مالی، ساخت مساجد و تعیین خط مشی دینی از مسائل مهم رقابت جریان‌های مذهبی در این کشور است.

🔹 تحلیل هسته‌ای (در نسبت با دو روند بالا)

الف) در نسبت با روند اول (جنگ مساجد):

رقابت مدخلی‌ها با حزب اسلامی عراق: یکی از رقبای اصلی جریان مدخلی، حزب اسلامی عراق است که از سنت فکری اخوان‌المسلمین تأثیر پذیرفته و بر تشکیلات سیاسی و مشارکت در قدرت تأکید دارد. اختلاف این دو جریان تنها به مباحث اعتقادی محدود نیست؛ آنها در تعریف رابطه دین و سیاست و نحوه اثرگذاری بر جامعه اهل سنت نیز رویکردهای متفاوتی دارند. از این منظر، کنترل مساجد و منبرها بخشی از رقابت گسترده‌تر بر سر آینده مذهبی و سیاسی اهل سنت عراق است.

انبار؛ زمین حاصلخیز برای رقابت مذهبی: انبار یکی از مهم‌ترین مناطق سنی‌نشین عراق است و تجربه اشغال بخش‌هایی از آن به دست داعش در سال ۲۰۱۴ و جنگ‌های سنگین برای بازپس‌گیری شهرها، ساختار اجتماعی و مذهبی منطقه را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. خشونت داعش، درگیری‌های مسلحانه و اختلافات میان جریان‌های سنی، زمینه رقابت بر سر مرجعیت دینی و نفوذ در مساجد را تشدید کرده‌اند.

ب) در نسبت با روند دوم (نفوذ سعودی):

مدخلی‌ها به مثابه «ابزار نرم» ریاض: برخلاف جریان‌های مسلح، مدخلی‌ها «مخالف شورش» و «مطیع حاکم» هستند. این یعنی ریاض با حمایت از آنها، همزمان نفوذ مذهبی خود را گسترش می‌دهد و جریان‌های اخوانی-سیاسی (که تهدیدی برای پادشاهی سعودی محسوب می‌شوند) را تضعیف می‌کند. این استراتژی، «نفوذ از پایین» از طریق مساجد و مدارس دینی است، نه از طریق احزاب سیاسی.

پیوند با «بازآرایی امنیتی منطقه»: گسترش مدخلی‌ها در انبار، همزمان با ائتلاف‌سازی سعودی-ترکیه-سوریه (پیمان مکه) و تلاش برای تثبیت نظم جدید در منطقه انجام می‌شود. این یعنی عربستان در تلاش است «عمق استراتژیک» خود را در عراق، از طریق ابزارهای مذهبی-فرهنگی تثبیت کند.