🔴 درباره فیلم جانشین

ادبیات دفاع مقدس نمونه‌های فراوانی از کتاب‌های خاطره محور و تک‌نگاری با موضوع قهرمان‌های جنگ دارد اما تبدیل این آثار به قالب نمایشی سینما همواره با سختی‌ها و پیچیدگی‌های متعددی همراه بوده است.

فیلم جانشین به تهیه‌کنندگی روح الله سهرابی و کارگردانی مهدی شامحمدی یکی از فیلم‌نامه‌های زندگینامه‌ای است که ساخت آن در سال‌های اخیر جدی‌تر گرفته شده است.فیلم داستان یک فرمانده کمتر شناخته شده را روایت می‌کند. شهید حسین املاکی به اندازه شهید همت، خزاری، باکری و زین‌الدین برای مخاطب عام شناخته شده نیست. همانطور که جغرافیای غرب نیز برخلاف جغرافیای جنوب برای مخاطبان سینما مانوس و شناخته شده نیست.

کنار هم قرار گرفتن این دو موضوع یعنی اینکه فیلم راه سختی را برای ورود به دنیای مخاطب و اخذ پذیرش او در پیش داشته است.شاید به همین دلیل است که فیلم نیمه دوم بهتری نسبت به نیمه اول دارد و در نیمه اول داستان کمی کُند پیش می‌رود اما با بهبود شرایط حسین، قصه سیری صعودی به خود می‌گیرد.

مهم‌ترین نقطه ضعف جانشین کمبود شخصیت‌های زن موثر در فیلم است.محدود شدن شخصیت‌های زن به همسر حسین و خواهر ناصر فضای فیلم را تاحدودی مردانه کرده اما بازیگران مرد انتخاب‌های خوبی دارند و البته قوت و استحکام مناسبی به فیلم می‌دهند. انتخاب آرمان درویش برای شهید املاکی جزو انتخاب‌های غیر کلیشه‌ای و موثر فیلم است و شکیب شجره هم طنز خوبی را در فیلم جاری و ساری کرده است.امیر آقایی قرار است شخصیت مکمل فیلم باشد با داستان و ماجرایی فرعی که قصه را پیش ببرد.البته قصه فرعی ناصر هم در کنار این قصه هست که قصه ناصر جذابیت بیشتری دارد.

وجه قابل تامل جانشین این است که فیلم صرفا فیلم «کارگردان» نیست. گذشته از اینکه از نظر ساختار و جذابیت، جانشین بسیار بهتر از فیلم قبلی کارگردان آن – مجنون- است؛ نقش تهیه‌کننده در جانشین بسیار پُررنگ است و سهم فراوانی از توفیق فیلم به دلیل حضور روح‌الله سهرابی است که توانسته ضمن فراهم کردن حجم بالایی از امکانات، بهره‌برداری مناسبی نیز از این امکانات داشته باشد. نبرد پایانی فیلم از حیث اجرا یکی از بهترین نمونه‌های جلوه‌های ویژه در فیلم‌های جنگی است. نکته قابل تامل این صحنه جایی است که حسین در مقابل کانالی از رزمندگان شهید و زخمی می‌ایستد و با مشاهده قربانیان جنگ و همراهی موسیقی، امکان تاملی در ذهن مخاطب شکل می‌گیرد تا تصور نکند که جنگ صرفا اتفاقی حماسی و هیجان انگیز و جذاب است.این تلنگر به مخاطب و چند صحنه دیگر وجه متمایز فیلم جانشین از آثاری است که عمدتا سازمان اوج تهیه‌کننده آن‌ها بوده و نگاه صرفا حماسی و گاه شعاری به جنگ داشته‌اند.

ظرافت دیگر فیلم آغاز و پایان آن است. فیلم با نمایش یک بازارچه کوچک محلی آغاز می‌شود. نشانه‌هایی از زندگی کات می‌خورد به جنازه‌های بر دار و سپس نگاه و لبخندی میان حسین و دختر بچه کُرد رد و بدل می‌شود تا از تلخی این صحنه بکاهد. در پایان فیلم به همان موقعیت باز می‌گردد و این‌بار حسین در نماز در کنار رزمندگان شیعه و سنی، به کودکی لبخند می‌زند.

کارگردانی در برخی قسمت‌های فیلم محافظه کارانه است. مثل صحنه حمله به مقر منافقین و چند جای دیگر که به جای نمایش مستقیم صحنه و ایجاد یک اکشن خوب، صحنه از پشت دوربین و نمای دور روایت می‌شود.

امتیاز مهم جانشین این است که فیلم بلاتکلیفی نیست و قصه خود را بدون لکنت و با صراحت روایت می‌کند. پایان فیلم و نمایش تصاویر مستند و واقعی از شهید املاکی هم نشان می‌دهد که بازنمایی چهره این شهید درست و حرفه‌ای انجام شده و فیلم در جهت واقع نمایی، عنصر «سینما و تخیل» را فراموش نکرده است.

🆔️ @setare30nama